Tecnología
“A industria tecnolóxica ten a tendencia de crear solucións á procura de problemas”

Conversamos con Sofía Prósper, activista galega a prol da privacidade en Internet desde a asociación Trackula, sobre o desenvolvemento tecnolóxico e os dereitos dixitais na era do capitalismo da vixilancia.
Prósper Lugo
Sofía Prósper, activista galega a prol da privacidade en Internet, na cidade de Lugo. Alma López Figueiras
4 jun 2023 06:01

A galega Sofía Prósper (@sofipros) vive como nómade dixital. Actualmente traballa desde Porto (Portugal) nunha empresa coruñesa do sector tecnolóxico, pero non abandona o seu activismo a prol da privacidade en Internet desde Trackula, asociación da que é cofundadora. Coincidimos hai uns meses nun club de lectura de non ficción na libraría Lectocosmos de Lugo, desentrañando os capítulos de “Estados Unidos de Amazon. La historia del futuro que nos espera”, de Alec MacGillis. Esta crónica sobre a expansión do xa monstruoso xigante do comercio electrónico e a influencia dos seus tentáculos na vida das cidades estadounidenses e dos seus habitantes propiciou unha conversa pesimista dentro do grupo. Naquel intre de resignación colectiva, Sofía tomou a palabra e avogou polos dereitos dixitais e o pensamento crítico no desenvolvemento tecnolóxico. 

Recomendou os libros de Marta Peirano, unha das súas referencias xunto a Paloma Llaneza, Evgeny Morozov e Shoshana Zuboff, e comentou que non podería asistir á próxima cita do club de lectura porque ese mesmo día estaría participando nunha mesa de debate sobre tecnoloxía humanista para o futuro, precisamente con Peirano e Ana Buitrago, directora de Servizos Xurídicos de Amazon para o Sur de Europa, no marco dun evento do programa “Tech & Society”, organizado por Fundación Telefónica e Aspen Institute España. O seu discurso crítico co capitalismo da vixilancia pareceume inspirador, sobre todo porque non era absolutamente derrotista. Logo descubrín que Sofía era arquitecta de formación e compartía ilustracións de estilo xaponés na rede. O seu pensamento amosaba a visión espacial e a creatividade destas dúas disciplinas. Meses despois daquel faladoiro, antes de que ela cambiase de latitude como nómade dixital, quedamos en Lugo para conversar sobre a privacidade en Internet e outros problemas do ecosistema dixital que merecen a nosa atención.

Sofía, teño entendido que ti es graduada en Arquitectura e tamén ilustradora afeccionada. Como te iniciaches no activismo a prol da privacidade en Internet?
Sempre tiven unha visión crítica sobre a tecnoloxía, pero a miña andaina activista comezou en 2017, cando creamos Trackula. Xunto a Santiago Saavedra, que é enxeñeiro informático, promovín o desenvolvemento desta extensión para Firefox que permitía ver o noso propio historial de navegación e todos os datos que ían recollendo os trackers en tempo real. Presentamos o proxecto a unha convocatoria do Medialab Prado sobre migracións, poñendo o foco no fenómeno da migración de datos. Por este proxecto recibimos un accésit no Premio de Investigación en Protección de Datos Persoais “Emilio Aced”. Logo comezaron a chamarnos para dar charlas sobre privacidade en Internet, dereitos dixitais e soberanía tecnolóxica, e convertemos Trackula nunha asociación.

Ademais de concienciar sobre o uso da tecnoloxía a través da asociación Trackula, estiveches detrás dunha start-up chamada IUVIA que xerou moita expectación no seu momento pero non chegou a despegar. Como foi esa experiencia?
Cando creamos Trackula pasara un ano desde o escándalo de Cambridge Analytica (de 2016), pero a xente non era tan consciente de que nos espiaban, de que a nosa privacidade estaba en perigo. Naquelas primeiras charlas sorprendíanse, pero tamén preguntaban que se podía facer contra isto. A realidade é que non hai tantas alternativas que non esixan un mínimo dominio técnico. É por iso que decidimos complementar o noso activismo co emprendemento para crear unha alternativa comercial. En 2019 presentamos un proxecto de innovación dixital chamado IUVIA ao mecanismo de financiamento en cascada da Comisión Europea para novas empresas. Con ese financiamento inicial comezamos a desenvolver unha nube persoal nun dispositivo físico onde poder gardar e protexer os teus propios datos na casa, desde fotos e arquivos persoais ata contactos e servidor de correo electrónico, que son os datos máis sensibles. Mais coa pandemia chegou unha crise de subministración de chips que nos obrigou a suspender este desenvolvemento porque non eramos capaces de fabricar.

Prósper Tech and Society
Sofía Prósper nun evento do programa "Tech & Society" celebrado en Madrid en decembro de 2022. Foto de Irene Medina (cortesía de Fundación Telefónica).

Actualmente traballas noutra start-up galega con sede na Coruña, xestionando comunidades tecnolóxicas e en contacto directo coas developers. Que visión tes do desenvolvemento tecnolóxico desde esa posición?
A empresa onde traballo está especializada na creación de formularios de rexistro para empresas. A día de hoxe, traballar nalgunha empresa que colabore co capitalismo da vixilancia suporíame un conflito ético. Con todo, penso que o problema das grandes tecnolóxicas como Google ou Meta é o seu alcance. Son tan grandes que calquera decisión ten unha influencia global. Ademais, a industria tecnolóxica é perversa no deseño de conceptos. A nube é un exemplo. Visualizamos a nube como algo etéreo, limpo, sen impacto; mais a nube tecnolóxica non é así: son cables, son servidores, son edificacións enormes que precisan potentes sistemas de refrixeración e impactan na súa contorna. A nube é un concepto de márketing moi bo, pero tamén moi perverso. E agora vexo que está pasando o mesmo coa intelixencia artificial.

En que sentido?
Nos últimos anos buscouse un desenvolvemento da tecnoloxía de blockchain, dos NFT ou do metaverso, pero actualmente é a intelixencia artificial a que esperta unha maior expectación. É un concepto igual de confuso que o da nube, xa que nin é intelixencia nin é artificial, vén dos anos 60 do século pasado ou incluso antes. A industria tecnolóxica ten a tendencia de crear solucións á procura de problemas que solucionar, en vez de partir dos problemas xa existentes. Isto, sumado á sensación xeralizada de que os desenvolvementos tecnolóxicos son inevitables e non os podemos parar, de que simplemente vai acontecer, fai que desde as propias institucións estean buscando onde encaixar a intelixencia artificial.

A industria tecnolóxica é perversa no deseño de conceptos. A nube é un exemplo"

Ultimamente escóitanse advertencias mesmo apocalípticas sobre o futuro desenvolvemento da intelixencia artificial. Compartes este enfoque?
Realmente precisamos máis pensamento crítico arredor do desenvolvemento tecnolóxico. No sector estamos sempre á procura da seguinte xenialidade, the next big thing, sen pararnos a pensar para que estamos desenvolvendo esa suposta solución. A intelixencia artificial ten un serio problema de opacidade, nin sequera as persoas que a están desenvolvendo entenden ben cales poden ser os seus resultados. O preocupante non é o uso de ChatGPT ou doutras aplicacións baseadas nesta tecnoloxía, senón a integración indetectable da mesma nos mecanismos automáticos de toma de decisións ou noutras tecnoloxías máis complexas.

A intelixencia artificial ten un serio problema de opacidade, nin sequera as persoas que a están desenvolvendo entenden ben cales poden ser os seus resultados"

Que responsabilidade teñen as propias profesionais do desenvolvemento tecnolóxico nesta dinámica? Son elas as que toman as decisións ou simplemente manos executoras? 
Non percibo que haxa pensamento crítico detrás das decisións que se toman en tecnoloxía. Primeiro está o negocio arredor da innovación, sen ter en conta as consecuencias que esta pode ter. Xa o dicía Mark Zuckerberg, move fast and break things (móvete rápido e rompe cousas). Existe unha necesidade de innovación continua, independentemente do resultado. Moitos developers son manos executoras, mais o perfil de emprendedor e fundador de empresa tecnolóxica está bastante relacionado coa enxeñería informática. Nos plans formativos, nos bootcamps de programación, practicamente non se fala de filosofía nin te ética. Sería importante que estes debates entrasen na educación. Cada vez é máis difícil entender como se relaciona a tecnoloxía cos problemas que nos está solucionando.

Non sei se liches o libro “Valle inquietante”, de Anna Wiener, pero nesta obra de non ficción móstrase esa tóxica cultura corporativa da industria tecnolóxica que agromou en Silicon Valley. Que visión tes desde Galiza?
Penso que esta cultura está relacionada co camiño do heroe do home branco, co soño americano de triunfar e deixar pegada. As mulleres que me teño atopado no mundo da tecnoloxía son máis críticas. Realmente son necesarias voces discordantes, e non só de mulleres, senón tamén de persoas racializadas. Nos grupos homoxéneos de homes brancos da mesma orixe, clase social,... que están traballando no desenvolvemento tecnolóxico pensarán igual, non serán capaces de imaxinar as necesidades das persoas que están fóra dese grupo e ofrecer solucións que non respondan soamente ás súas propias necesidades. Teño observado que apenas hai voces que pregunten 'e isto para que?', 'que consecuencias pode ter?' ou 'como respondemos ás necesidades destas persoas?' nos momentos críticos. Eu, que non veño da enxeñería informática e teño outros referentes, aporto esa nota discordante nos equipos onde traballo. Con todo, observo que nun mundo tan endogámico e masculino ás veces non apetece ter xente que faga preguntas incómodas.

Son necesarias voces discordantes, e non só de mulleres, senón tamén de persoas racializadas. Nos grupos homoxéneos de homes brancos pénsase igual e non hai capacidade de imaxinar necesidades de persoas que están fóra do grupo"

Con Trackula estades visibilizando o denominado capitalismo da vixilancia. En que medida nos afecta?
Está a capa superficial, a máis comercial, cando somos bombardeados con anuncios personalizados en función do que buscamos ou falamos en Internet; mais esta non é a capa máis preocupante para a democracia. Existen ferramentas capaces de influír na intención de voto e empresas dedicadas a crear campañas a partir da extracción de datos. Viuse claramente en 2016, nas vitorias de Trump en Estados Unidos e do 'Brexit' no Reino Unido; logo tamén con Bolsonaro no Brasil. Sempre houbo capacidade política para influír na intención de voto, pero agora o problema radica no alcance desa influencia. Paralelamente está xurdindo unha poderosa industria do trol, do meme, que actúa con bots e está deseñada para crear confusión, para manipular e xerar posverdade, que non haxa certezas sobre nada, que xa non teña lexitimidade falar de datos, senón soamente de sensacións. Neste ecosistema dixital, os individuos están dentro de cámaras de eco e se penaliza o cambio de opinión, a propia evolución persoal. Estamos incapacitados para saírmos da nosa cámara de eco, e se cambiamos de opinión publicamente somos duramente xulgados. 

Como podemos conciliar o uso das redes sociais coa protección da privacidade?
É inxusto responsabilizar ao individuo do uso que fai das únicas tecnoloxías que ten ao seu alcance. Podemos falar de dous tipos de responsabilidades: a responsabilidade individual, do que unha persoa comparte voluntariamente nas redes sociais, e a responsabilidade da industria tecnolóxica, dos datos que se extraen dunha persoa involuntariamente. Non se pode eludir a responsabilidade individual, pero tampouco podemos culpar o individuo por unha industria que está deseñada para explotar ao máximo o seu comportamento en redes sociais. Alén do contexto europeo, non hai leis claras que protexan o usuario da explotación dos seus datos persoais. Cómpre ir con coidado, tratar de saír da cámara de eco na que estamos metidos. Penso que non é un batalla perdida, pero supón un esforzo moi grande que transcende o plano individual. Co capitalismo da vixilancia ocorre como co cambio climático. Cando os problemas son tan abstractos, tan diversificados e semellan inabarcables temos a impresión de que está todo perdido, mais deixalo pasar ten unhas consecuencias.

E neste contexto que estás describindo, sabemos que as propias institucións galegas e españolas subcontratan servizos de grandes tecnolóxicas para a xestión administrativa, comprometendo os datos persoais da poboación. Son cómplices deste capitalismo da vixilancia?
Efectivamente. En Galiza sabemos que o Sergas ten externalizado o sistema de información e que hai empresas xestionando datos de pacientes. A nivel estatal subcontratáronse servizos de Amazon Web Services (AWS) para a Administración Pública. É contraditorio que se promovan leis para protexer a privacidade e outros aspectos da vida das persoas en relación coa tecnoloxía, e que ao mesmo tempo se empreguen servidores externos de grandes empresas do capitalismo da vixilancia. Os gobernos toman estas decisións políticas e teñen moita responsabilidade. Non me explico por que se prefire o software privativo cando temos a alternativa do software libre. 

É contraditorio que se promovan leis para protexer a privacidade e outros aspectos da vida das persoas en relación coa tecnoloxía, e que ao mesmo tempo se empreguen servidores externos de grandes empresas do capitalismo da vixilancia"

É unha cuestión de eficiencia económica ou de presión por parte das grandes empresas do sector?
A presión do lobby tecnolóxico obviamente existe. Hai unha tendencia clara a externalizar servizos, no canto de desenvolver infraestruturas propias. Contratar persoas que creen servizos propios con software libre sería doado e máis económico. Non se dependería de terceiros e se podería controlar e auditar a xestión dunha información moi sensible. Nestas decisións políticas hai moito de desleixo. Está en xogo a soberanía tecnolóxica.

Hai esperanza nun cambio de temón no desenvolvemento tecnolóxico?
É unha loita contra xigantes, pero cada vez escoitamos máis voces críticas detrás dos desenvolvementos tecnolóxicos. O escándalo de Cambridge Analytica espertou conciencias. Igual que en consumo responsable se fala de reducir, reutilizar e reciclar, no capitalismo da vixilancia debemos comezar por reducir a xeración de datos persoais. Unha vez creado o dato é moi difícil, casi imposible a día de hoxe, evitar que sexa vendido a terceiros cunha finalidade comercial ou utilizado sen nós sabelo no adestramento de intelixencias artificiais. É necesaria máis educación e compromiso ético.

Carta de Dereitos Dixitais
Sofía Prósper, como activista a prol da privacidade en Internet desde a asociación Tráckula, participou a través de enmendas no proceso de elaboración da Carta de Dereitos Dixitais, a cargo do grupo de expertas constituído pola Secretaría de Estado de Dixitalización e Intelixencia Artificial (SEDIA) do Ministerio de Asuntos Económicos e Transformación Dixital.
Tal e como foi presentada polo Goberno estatal a mediados de 2021, a Carta de Dereitos Dixitais pretendía salvagardar os dereitos da cidadanía no novo e incerto ecosistema dixital, describindo, anticipando e suxerindo contextos, escenarios e actuacións. Con todo, a elaboración deste simbólico texto, legalmente non vinculante, coincidiu no tempo coa contratación estatal dos servizos de Amazon Web Services (AWS) para a Administración Pública.
Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra na túa conta.

Relacionadas

Libertad de prensa
Libertad de prensa Un centenar de periodistas piden la liberación de Pablo González ante el Consulado de Polonia
El periodista lleva más de dos años en prisión preventiva en Polonia, después de ser detenido cuando se dirigía a cubrir la crisis de refugiados en la frontera con Ucrania. A día de hoy se desconocen los cargos específicos contra su persona.
Libertad de información
Derechos y libertades Julian Assange sale de la cárcel tras declararse culpable de espionaje en un pacto con Estados Unidos
El fundador de Wikileaks vuela rumbo a Australia después de abandonar la prisión británica de Belmarsh. Assange se declara culpable de violar la Ley de Espionaje en el acuerdo que ha firmado con el Departamento de Justicia de Estados Unidos.
Periodismo
Periodismo Desinforma, que algo queda
En la fecha que se conmemora el Día de la Libertad de Prensa, hay que analizar sus dimensiones, la opacidad en el reparto de la publicidad institucional, la necesidad de la alfabetización mediática y qué medidas concretas pueden llevarse a cabo.
Migración
Migracións Burocracia para os 'refuxiados de segunda': sete rapaces malianos ante o bloqueo do Estado ao pedir asilo
Presos da guerra, chegan a un novo territorio en procura de mellores oportunidades, pero son presos de temporalidades e trámites administrativos, minguando o seu estado anímico e deixándolles estancados nun limbo temporal que os anula como cidadáns.
Caso Carioca
Caso Carioca O caso Carioca a través dunha migrante explotada sexualmente: indemnización mínima e complot policial
O garda civil Armando aliábase con proxenetas e abusaba sexualmente de mulleres prostituídas facendo uso da súa capacidade para regularizar a súa situación.
Palestina
Genocidio España tratará a 15 niños y niñas palestinas mientras quedan 10.000 pacientes que necesitan evacuación
El director general de la OMS agradece el gesto mientras pide evacuaciones médicas ampliadas, ya que solo 5.000 palestinos y palestinas han sido trasladados desde que comenzara la ofensiva israelí el pasado 7 de octubre.
Ocupación israelí
Ocupación israelí Israel declara “terrorista” a la UNRWA y le prohíbe operar en el país
Días después de que Reino Unido reinicie el financiamiento de la agencia de refugiados de la ONU, el Parlamento israelí aprueba tres leyes que prohíben la actividad de esta organización y criminaliza a sus 30.000 trabajadores.
Venezuela
Elecciones presidenciales Venezuela hacia el 28J: unas elecciones en las que por primera vez en una década cualquier cosa puede pasar
La oposición de derechas concurre sin exclusiones, vetos ni llamadas a la abstención con un candidato de consenso, Edmundo González, que podría arrebatar el poder a Nicolás Maduro.
Sphera
Sphera Cómo ser trans en Grecia: existir, resistir
Las historias de Ari, Kassiope y Paola muestran la situación de las personas trans en Grecia. Un reportaje de El Salto Vídeo para Sphera Network.
O Salto medra contigo
O Salto medra contigo Eles por diñeiro, nós por un futuro mellor: subscríbete ao Salto
Sempre que unha multinacional ou un goberno intentaron cometer un atentado medioambiental no noso territorio estivemos alí para contalo. Puidemos facelo porque a nós sostennos a nosa comunidade, pero queremos chegar máis lonxe e por iso precisámoste.

Últimas

Gobierno de coalición
Transfobia y contratos irregulares El silencio en el PSOE y la presión de los colectivos precipitan el cese de Isabel García
La directora del Instituto de las Mujeres fue elegida en noviembre de 2023 por la ministra de Igualdad, Ana Redondo. Su nombramiento lanzó un mensaje de cambio de rumbo en el Ministerio por los posicionamientos transexcluyentes de García.
Infancia migrante
Menores que migran solos Cuatro claves para seguir el debate sobre la reforma de la Ley de Extranjería
Durante la jornada de hoy martes 23 de julio, se debate en el Pleno del Congreso la toma en consideración de la reforma de la Ley de Extranjería que incluye un mecanismo obligatorio de “reparto” territorial de la infancia migrante.
Desahucios
Desahucio Una amplia movilización vecinal no consigue detener el desahucio de Zohra en Lavapiés en el tercer intento
Convocadas por el Sindicato de Inquilinas de Madrid, y poniendo literalmente el cuerpo, hasta cien personas han intentado frenar por tercera vez el desalojo y de Zohra y su marido, con diferentes grados de incapacidad. Esta vez no lo han conseguido.
Opinión
Análisis Átomos, tabaco, armamento y fascismo en el Campo Arañuelo
Un análisis de la problemática laboral, ecológica y productiva en Campo Arañuelo, comarca del norte de Cáceres atravesada por múltiples contradicciones.
Más noticias
Sanidad pública
Recortes Denuncian la propuesta de retirada de los conductores de ambulancias en los centros de salud extremeños
La Plataforma por la Sanidad Pública de Extremadura critica el desamparo y la desatención en la que quedaría gran parte de la ciudadanía en una comunidad con altas tasas de envejecimiento y dependencia.
Ecoembes
Reciclaje La CNMC se harta del monopolio de Ecoembes y Ecovidrio
El organismo vuelve a señalar a las dos empresas de reciclaje copan el mercado y pide más transparencia y control sobre ellas.
Reforma laboral
Trabajo y precariedad Europa da la razón a UGT y fuerza al Gobierno a mejorar las condiciones de los despidos
Tras el fallo del Comité Europeo de Derechos Sociales sobre despidos improcedentes, Yolanda Díaz convoca a sindicatos y patronal para reformar la ley.
Turismo
Vivienda Pintadas contra pisos y hoteles: el Sindicato de Vivienda de Urola Kosta denuncia la turistificación
Desde 2018, los locales de uso turístico se han incrementado un 181,8% en Zarautz y un 158,3% en Zumaia. La construcción de dos nuevos hoteles incrementará el precio de los alquileres.

Recomendadas

Arte político
Soledad Urzúa “Utilizar un desecho agrícola para crear obras de arte permite transmitir un mensaje de amor”
Llega a Madrid “Metáfora Vegetal”, una exposición de la artista chilena Soledad Urzúa. Sus obras, creadas armónicamente con colores de óleo y materiales desechados como hojas de maíz, despiertan los sentidos.
Ocupación israelí
Ocupación israelí El teatro de la libertad de Yenín: resistencia a través del arte
Una iniciativa de teatro social en medio de la ocupación y las incursiones armadas israelíes en Cisjordania.
Personas con discapacidad
Itxi Guerra Itxi Guerra, activista anticapacitista: “Lo 'diska' muestra dónde falla el capitalismo y cómo dinamitarlo”
En 'Ruptura y reparación de la máquina', esta referente del anticapacitismo argumenta la potencialidad política de la discapacidad y da pautas para convivir en un sistema discapacitante: “Las redes entre personas nos permiten vivir con la máquina rota”
Arte
Arte Miguel Ángel, Crisanto Domínguez y la blanquitud
En julio se llevará a cabo la Biena de Esculturas en la ciudad de Resistencia. Como acto previo a la bienal, el 6 de marzo pasado se emplazó una replica del David de Miguel Ángel donde debía estar situada una estatua de los pueblos originarios.