Santiago de Compostela
Rosa Crujeiras convértese na primeira reitora da Universidade de Santiago en cinco séculos de historia

A catedrática de Estatística e Investigación Operativa Rosa Crujeiras inscribiu o seu nome nos anais da historia universitaria de Galiza ao converterse, esta mércores, na primeira muller en asumir a reitoría da Universidade de Santiago de Compostela (USC) nos seus máis de cinco séculos de existencia. A súa vitoria electoral, contundente e inequívoca, pon fin a unha longa tradición de liderado exclusivamente masculino nunha das institucións académicas máis antigas e prestixiosas do Estado español.

Unha vitoria arrasadora nas urnas

Os resultados definitivos, unha vez corrixidos os datos preliminares difundidos inicialmente pola propia universidade, revelan a magnitude do respaldo obtido por Crujeiras: o 61,65% do voto ponderado, unha cifra que supera en case trinta puntos porcentuais á súa única rival, a catedrática de Óptica Maite Flores, que se quedou no 31,82% dos sufraxios ponderados.

O que fai aínda máis salientable este resultado é que Crujeiras non se impuxo unicamente nalgún sector concreto da comunidade universitaria, senón que se impuxo nos catro estamentos que compoñen o censo electoral da USC, o que reflicte un apoio transversal e sen fisuras. Entre o profesorado permanente acadou o 29,39% fronte ao 18,27% de Flores; no resto do persoal docente e investigador obtivo o 6,62% fronte ao 3,66%; entre o alumnado logrou o 18,71% fronte ao 7,46%; e no persoal de administración e servizos o 6,93% fronte ao 2,43% da súa rival. En todos os casos, a vantaxe foi ampla e non deixou marxe á ambigüidade.

O sistema de voto ponderado

Para comprender o alcance destes resultados, cómpre ter presente como funciona o sistema electoral da USC. Segundo establece o artigo 48 do Regulamento Electoral Xeral, os votos non teñen o mesmo peso segundo quen os emita, senón que cada sector da comunidade universitaria achega unha porcentaxe fixa ao cómputo total. O profesorado doutor con vinculación permanente representa o 51% dos votos; as restantes categorías de persoal docente e investigado o 11%; o alumnado matriculado en titulacións oficiais o 28%; e o persoal de administración e servizos o 10% restante.

Este deseño outorga un peso decisivo ao profesorado estable, que por si só pode determinar o resultado de calquera elección. O feito de que Crujeiras liderase con claridade precisamente nese sector fixo que a súa vitoria fose practicamente irreversíbel desde os primeiros escrutinios.

Unha participación notable, con matices

Máis alá das porcentaxes de candidatas, os datos de participación revelan un panorama desigual mais, no conxunto, satisfactorio para unha institución que historicamente loitou por mobilizar a todos os seus colectivos en citas electorais. O sector que maior implicación demostrou foi, con diferenza, o profesorado permanente, cunha participación do 87,37%, unha cifra extraordinaria que reflicte a trascendencia histórica do momento. Seguiulle o persoal de administración e servizos, cun notable 77,75%, demostrando que os traballadores non académicos tamén percibían a importancia desta elección.

Máis moderada foi a resposta do resto do PDI, cun 59,37% de participación, mentres que o alumnado se situou no extremo máis baixo, con apenas o 26,99% dos estudantes exercendo o seu dereito ao voto. Este último dato, aínda que mellorábel, non resulta inusual en procesos electorais universitarios, onde a participación estudantil tende a ser historicamente máis baixa que a do persoal.

O proxecto dunha universidade feminista e libre de violencias

Máis alá dos números, a vitoria de Crujeiras ten un significado político e simbólico que transcende o ámbito estritamente académico. En declaracións recollidas por Europa Press durante a campaña electoral, a nova reitora expuxo con claridade os alicerces do seu proxecto: sostibilidade, respecto e cultura democrática, conceptos que configuran unha visión institucional afastada do tecnocratismo e próxima aos valores sociais máis actuais.

“Quero unha universidade feminista e libre de violencias, onde cada quen atope o seu sitio e poida desenvolver a súa carreira como estudante e como persoa traballadora”, afirmou Crujeiras, trazando así unha folla de ruta que coloca a igualdade e a erradicación de calquera forma de violencia no centro do seu mandato. Non se trata, na súa concepción, de simples declaracións de intencións, senón de compromisos programáticos que aspiran a transformar a cultura institucional da USC desde os seus alicerces.

Un dos asuntos que abordou con maior urxencia foi o da vivenda para estudantes e traballadores, á que cualificou directamente de “emerxencia social”. Nun contexto no que o acceso a unha vivenda digna se converteu nun dos principais obstáculos para a vida universitaria, a nova reitora propuxo establecer alianzas estratéxicas cos concellos de Santiago de Compostela e Lugo para mobilizar alugueiros asequíbeis e impulsar proxectos de convivencia interxeracional que permitan a mozos e persoas maiores compartir espazos de forma mutuamente beneficiosa.

Sobre o polémico acordo para a descentralización do grao de Medicina, Crujeiras adoptou unha postura pragmática mais non exenta de crítica. Recoñeceu sen ambaxes que o acordo alcanzado “non é o mellor”, pero subliñou que se trata dun compromiso institucional que a USC está obrigada a cumprir. Ao mesmo tempo, non ocultou o seu malestar pola falta de recoñecemento cara á universidade compostelá, á que considerou merecedora dunha maior gratitude por ter “cedido polo ben do país”, unha frase que resume ben a tensión entre as aspiracións propias da institución e as demandas do sistema universitario galego no seu conxunto.

O peso da historia

Coa súa elección, Rosa Crujeiras non só gaña unhas eleccións: rompe un teito de cristal que permanecera intacto durante toda a historia da USC. A institución, fundada no século XV e referente do sistema universitario español, tivera ata agora unha sucesión ininterrompida de reitores homes. A chegada de Crujeiras á reitoría non é, polo tanto, un simple cambio de persoa ao fronte da institución, senón un punto de inflexión histórico que marca un antes e un despois na vida da universidade máis emblemática de Galiza.