Análisis
A atalaia autonómica: a construción do dominio do PPdeG en Galiza entra en crise

O Partido Popular elaborou durante anos un relato interesado de autonomía como historia do seu propio éxito ao tempo que favorecía o seu desleixo para conseguir o consentemento dun pobo ao que finxe parecerse.
debate crtvg 2024 xunta
Isabel Faraldo (Podemos), Ana Pontón (BNG), Alfonso Rueda (Partido Popular), José Ramón Gómez Besteiro (PSdeG) y Marta Lois (Sumar).

Antes de iniciarse a campaña, o CIS indicaba que había unha crenza xeneralizada en que o PP volvería a gañar (79,2%) a pesar de que unha gran maioría non quería que iso sucedera (62,2%). Trátase dun fenómeno permanente da política galega: durante as eleccións autonómicas a meirande parte da cidadanía prevé a vitoria da dereita. É algo similar a esperar a vitoria do equipo contrario antes de xogar o partido. Por que cremos saber que a dereita gañará as eleccións?

A autonomía: unha historia de éxito do PP

Podemos explicar esta certeza a través da experiencia da xente coa autonomía: os galegos e galegas de entre cero e 15 anos nunca viviron un goberno de esquerdas, e nas máis de catro décadas de autonomía as esquerdas só acadaron o goberno durante sete anos. As derrotas das esquerdas predispoñen aos progresistas cara ao derrotismo. É difícil confiar no cambio cando o máis recente, alá polo 2005, produciuse nunha situación excepcional, tras o Prestige, o Nunca Máis e a Guerra de Irak.

O dominio histórico do PPdeG inflúe nas percepcións sobre o posible. Detrás da expectativa na vitoria do PP hai unha percepción da autonomía máis como historia que como pasado e presente aberto

O dominio histórico do PPdeG inflúe nas percepcións sobre o que hoxe é ou non é posible. Detrás da expectativa na vitoria do PP hai unha percepción da autonomía máis como historia que como pasado e presente aberto a outras posibilidades. Dende o partido de Alfonso Rueda sempre insisten nesta operación ideolóxica primordial: converter a autonomía na historia do seu éxito. Así comeza a construción da súa fortaleza.

Trátase dunha historia peculiar, máis se consideramos as orixes do PP, en principio contrarios á descentralización política. Tras as derrotas de 1979, a antiga Alianza Popular optou por un proceso de galeguización, de “cambio de cara, alma e mente” en palabras do que foi o seu asesor e vicepresidente Barreiro Rivas, que definiu aquel proceso como a “metanoia política de AP”. O Partido Popular comezaba a súa historia de éxito naqueles anos, onde Fraga entendía a necesidade de apropiarse da autonomía mediante un liderado populista e a presentación dun galeguismo central e moderado, capaz de amosar admiración polas Irmandades da Fala, Murguía, Rosalía, Xelmírez e Castelao, ou de esixir a Xosé Manuel Beiras respecto polas figuras de Vicente Risco e Ramón Piñeiro.

Esta historia da autonomía como éxito do PP chega aos nosos días e xoga a favor deles en dous sentidos. Primeiro, consolida un relato do PP como partido institucional (o Partido-Xunta) que encarna como ningún a experiencia de xestión gobernamental, outorgándolle credibilidade e todas as papeletas para presentarse como o partido das “propostas realistas”. E, segundo, engrandece a traxectoria do seus líderes -Fraga, Feijóo- que, a pesar de presentarse a unhas eleccións parlamentarias, aparecen como os únicos que revalidaron a presidencia da Xunta. Un exemplo deste ton presidencialista atopámolo no lema de campaña de Fraga en 1989: “O Presidente para un gran pobo. Corenta anos de dominio institucional serviron para colocalos nos lugares máis elevados da atalaia autonómica.

A historia produce conformidade. Converte ao PP no Partido-Xunta e aos seus líderes nos rostros inexpugnables do autogoberno

A historia produce conformidade. Converte ao PP no Partido-Xunta e aos seus líderes nos rostros inexpugnables do autogoberno. Pero non se queda aí. Tamén produce un ángulo oculto nas análises referido á autonomía que puido ser: o relato vitorioso do Partido-Xunta eclipsa os demais liderados, a outros galeguistas históricos e os traballos parlamentarios doutros partidos, que resultan nun resto esquecido para a cidadanía. Lembrámonos de Fraga pero non de Camilo Nogueira, de Alfredo Brañas pero non de Aureliano Pereira. Con esta operación prodúcese unha amnesia colectiva, instrumentalizada polo Partido Popular para presentarse como a memoria dun país. Tómase a parte polo todo e pénsase a Galiza a través da mirada dos conservadores: “O PP é o partido que máis se parece a Galicia”.

O partido que máis se parece a Galicia

A certeza sobre a vitoria do PP condénsase nos dicires das xentes, como no típico “aquí gobernan os de sempre”. É un suposto saber/sentir que se actualiza en cada elección autonómica, como se se tratase dunha inmanencia histórica. Produce a sensación dunha historia que se repite xeración tras xeración.

Este sentir atinxe a todos, de esquerda a dereita. Entre os progresistas esténdese a apatía e prodúcese unha desconfianza con respecto ao propio pobo, ao que se lle supón un conformismo co existente. Mentres, entre os continuístas prodúcese unha sensación de seguridade (“Illa da estabilidade”) e unha ilusión de correspondencia co pobo. De esquerda a dereita prodúcese a ilusión dun pobo reticente ao cambio, dun dato conformista. Con este sentir as esquerdas aparecen afastadas do sentido común, mentres que o PP aparece como a encarnación da sensatez.

Dous exemplos servirán para ilustrar isto: o primeiro atópao Carlos Calvo na vitoria da AP de Fernández Albor en 1981. Segundo o analista, aquela vitoria, recoñecida como un éxito de Fraga, non foi a dun ministro franquista, senón a da imaxe do galego orgulloso de selo, do traballador stakhanovista que remata triunfando, do “Galego coma ti” co que “Galicia ¡gana!”. O segundo atopámolo na “Galicia que funciona” de Rueda e nunha das mensaxes que máis coloca nas súas intervencións: “Aquí non prometemos nada que non poidamos cumprir”. Para o PPdeG a ilusión da súa semellanza co pobo entrelázase coa defensa das políticas sensatas. Pobo e sentido común.

Os dirixentes do Partido Popluar abonan o terreo a seu favor mediante consignas que se presentan como verdades da acción política. Unha delas é a proclamación de que vence quen máis se consiga parecer ao pobo. Discurso interesado cando se presupón que ese pobo é conservador. Con esta outra operación o discurso semella representar unha realidade que o antecede, producíndose unha ilusión de semellanza co pobo. Confírmase, loxicamente, o alardeo do PP: “Somos o partido que máis se parece a Galicia”. Porén, o discurso, na medida en que se arrisca a dicir o que pasa, organiza a realidade. O PP alardéase de ser o partido que máis se parece a Galiza, non porque sexa certo, senón porque é a mensaxe que lle permite gañar.

A postpolítica

A certeza de que gañará o PP ven acompañada por unha falta de interese pola autonomía. Os síntomas obsérvanse no aumento da abstención, principalmente nas urbes, pero a cousa é moito máis profunda: relaciónase coa construción do consentimento.

Este sentimento de desleixo pola autonomía ven da man dun desprezo do PP pola actividade parlamentaria e polo bloqueo do desenvolvemento do autogoberno

Este sentimento de desleixo pola autonomía ven da man dun desprezo do PP pola actividade parlamentaria e polo bloqueo do desenvolvemento do autogoberno. Se con Fraga se sucedía unha certa ambición de desenvolver competencias autonómicas; con Feijóo, a autonomía reduciuse á mera xestión das cousas por parte dun executivo. As maiorías absolutas de Feijóo converteron ao Parlamento galego nun dos máis opacos para a opinión pública (apenas hai seguimento mediático) e nun dos máis restritivos para a oposición.

Se Fraga ofrecía un discurso populista, galeguista e conservador, Feijóo, previa conxunción dos elementos máis agresivos do aznarismo, optou por un discurso que facía énfase na súa eficiencia técnica

O ataque frontal á deliberación política, principio reitor das democracias, acelerouse durante os gobernos de Feijóo, protagonista dun xiro neoliberal-tecnocrático no partido. O xiro de Feijóo casa co xiro dado polas dereitas durante a crise de 2008, onde as oligarquías entenderon que a saída das crises pasaba por aumentar a represión das protestas e por diminuír o peso do estado nas economías. Este xiro foi acompañado por un discurso que reduce ás economías estatais a algo similar a unha facenda doméstica: hai que cadrar contas e “non gastar máis do que se ingresa”. Desde esta perspectiva non hai mellor figura para xestionar a casa con sensatez (“políticas con sentidiño”, “Estabilidade, sentidiño e xestión”) que o pai de familia -Fraga, Feijóo e agora Rueda-.

Se Fraga ofrecía un discurso populista, galeguista e conservador, Feijóo, previa conxunción dos elementos máis agresivos do aznarismo, optou por un discurso que facía énfase na súa eficiencia técnica. Había que falar máis de sanear as arcas que de aumentar o gasto público. O PP como partido-xestor máis que como partido do pobo. En medio dunha crise de lexitimidade, coa aparición de casos de corrupción en todo o estado, o PP despregou en Galiza unha nova operación: a de converter os asuntos políticos en tarefas das que só se poden facer cargo gabinetes técnicos, neutrais, “sen ideoloxía”.

Detrás de cada unha das fotografías das vitorias da dereita galega está a construción cultural e política dun pobo. Un pobo do que o PP se presume como semellante, pero ao que só pode parecerse se o fosiliza, negándolle as posibilidades de cambio

Desde esta perspectiva postpolítica a alternativa quedaba retratada como un caos (hoxe falan de “barullo”, “enfurruñados”, e “ameaza do multipartito”), incapaz tanto de producir acordos como de representar ao seu pobo. Acto seguido, a dereita gañaba as eleccións: 2009, 2012, 2016 e 2020. O PP apareceu como o lóxico reflexo do que os galegos queren. Son os mellores xestores, funcionais (“A Galicia que funciona”), e fan que as cousas marchen como sempre (“Galicia Rueda”). Mellor (malo) coñecido que (bo) por coñecer.

Detrás de cada unha das fotografías das vitorias da dereita galega está a construción cultural e política dun pobo. Un pobo do que o PP se presume como semellante, pero ao que só pode parecerse se o fosiliza, negándolle as posibilidades de cambio. O éxito do PP comeza antes de cada comicio autonómico. Comeza na forma en que definen o terreo de xogo da política galega. As vistas desde a atalaia adoitan ser boas para a dereita.

O terreo de xogo: “Galiza é de dereitas”

Antes de gañar hai que construír certezas sobre o que está por vir. Para ese exercicio é necesario definir o terreo no que se queren dar as batallas. Ser capaces de construír un chan de sentidos compartidos para o conxunto dos galegos e das galegas. Para gañar era necesario producir unha idea de pobo favorable. Producir verdades desde a atalaia. O tópico estelar nos discursos do PPdeG é o dun pobo galego conservador e conformista.

Segundo estes relatos parecería que Galiza ten un carácter outorgado pola propia natureza. Gramsci, o comunista sardo, criticaba o concepto de natureza humana, o cal estaría cheo de residuos “teolóxicos e metafísicos” e resultaría equívoco en tanto que é “unha abstracción na que pode conterse todo o humano”. Ningunha persoa é unha unidade perfectamente coherente. Ninguén é naturalmente de esquerdas ou de dereitas. Tampouco os pobos. Galiza non se define por algún tipo de esencia, senón polas súas relacións sociais cambiantes, compostas por xentes que mandan e obedecen.

O pobo non é unha fotografía. Nel non nos atopamos con elementos en repouso, perfectamente ordenados e visibles. O pobo é un conxunto que sempre está dividido e en movemento. Como lembra Gramsci, no pobo conviven “principios de ciencia avanzada, prexuízos de todas as fases pasadas da historia, intuicións dunha filosofía futura”. Todas esas percepcións loitan dentro das galegas, mesturadas de forma contraditoria en cada unha de nós. Son os partidos os que procuran artellalas politicamente.

O PP aposta por pensar a identidade dos galegos como algo que xa está dado, segundo o cal a política quedaría reducida a un mero exercicio de representación. Porén, é evidente que os argumentos da campaña do PP non están a ser tan efectivos como noutras ocasións. Está perdendo o PP a batalla cultural? 

O 18 de febreiro

Na actual campaña estanse removendo as crenzas sobre a política autonómica e o electorado confía máis nas posibilidades de cambio. Atopamos os méritos nas campañas do bloque progresista, especialmente no BNG, que está acumulando cada vez máis apoios nas enquisas: Ana Pontón non só é a candidata mellor valorada (5,74), senón que tamén é considerada como a que máis se preocupa polos problemas dos galegos (36,8%).

Detrás desta ocasión para as esquerdas atópase a situación estatal do PP, que empurrada por VOX reordenouse como unha forza reactiva. O PPdeG acumula no seu interior unha contradición entre o momento da política estatal e a súa tradición autonómica. Por un lado mobiliza aos seus votantes, para os que é importante simpatizar cos líderes e o partido, partir dunha identidade galega e valorar positivamente a Xunta. Mentres, por outro lado, trata de desmobilizar o voto progresista a través dos argumentos da política estatal, baseados no resentimento contra os independentistas e o goberno de coalición. Esta mestura de discursos no seo do PPdeG parece prexudicalo.

O analista Manuel Barreiro comenta que “os analistas militares subliñan que é máis doado defender unha posición que asaltala”. Agás na campaña contra o bipartito en 2009, ao modo dunha ofensiva ayusista, dende o Partido Popular abordan cada campaña autonómica desde un espírito de Atalaia. Nestas eleccións esgotaron a súa capacidade de producir verdades, de albiscar aos adversarios e de defender nas mellores condicións a súa posición como o partido da Xunta. O peso adquirido no seu discurso polos elementos reactivos, propios da extrema dereita, están a xogar en contra do seu interese máis fundamental: definir a discusión en torno ao eixo moderados-radicais. Este é o eixo no que o PPdeG ten construído a súa fortaleza, o terreo que permite aos seus lideres ocupar a atalaia da política autonómica.

O PPdeG leva máis de corenta anos creando a ilusión de que Galiza é moderada, o que choca coa postura reaccionaria do partido no estado

Galiza é unha excepción no referido á contención da extrema dereita. Hai algo que non cala do seu discurso. Lembremos que as forzas reaccionarias aliadas do PP tratan de configurar as nosas identidades (española, galega) a partir da crenza nunha falta que podería ser restituída, dunha identidade perdida a recuperar. Tratan de alimentar a nostalxia polo pasado: os homes estábamos mellor antes do feminismo, e España estaba mellor antes do goberno de esquerdas e o independentismo. Trátanse de forzas políticas inmunitarias, repregadas en si, que sitúan a un outro que ameaza a identidade e dignidade dun pobo.

O PPdeG leva máis de corenta anos creando a ilusión de que Galiza é moderada, o que choca coa postura reaccionaria do partido no estado. O pobo ao que sempre quixeron parecerse é un pobo tranquilo e moderado, unha esencia que non se axusta de ningún modo ao resentimento contra un inimigo ou ás ganas de extirpar a ninguén. Comentaba Gramsci que non era o pensamento en si mesmo, senón o “que realmente se pensa o que une ou diferencia aos homes”. O que realmente pensamos sobre o que nos une ou o nos diferencia está movéndose nestas eleccións, e pode que o vindeiro 18F o PP perda a súa maioría absoluta. As vistas desde a atalaia xa non son tan boas para o PPdeG.

Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra na túa conta.

Relacionadas

Elecciones
Elecciones europea Las europeas agudizan las contradicciones de Sumar y el lugar de IU sigue en disputa
Fuentes de la coalición aseguran que el puesto de Izquierda Unida en la lista de europarlamentarios todavía no está claro. Yolanda Díaz sueña con recuperar a Palop, veta a Manu Pineda y tensa la cuerda al máximo con Más Madrid.
Elecciones
Debate electoral Imanol Pradales esquiva el debate sobre Osakidetza tras sufrir una agresión en un mitin electoral
Imanol Pradales y Eneko Andueza mantuvieron un excelente entendimiento: los socios de Gobierno atacaron a Pello Otxandiano en cada bloque. Pradales se palpaba más asustado que Andueza, que se comportó de forma histriónica.
Investigación
Migracións Mulleres á fronte dende o sur global
Nace unha iniciativa de investigación, intervención e acción participativa na Galiza para potenciar o diálogo e intercambio de saberes entre as voces subalternizadas das mulleres do sur global.
Elecciones
Elecciones europea Las europeas agudizan las contradicciones de Sumar y el lugar de IU sigue en disputa
Fuentes de la coalición aseguran que el puesto de Izquierda Unida en la lista de europarlamentarios todavía no está claro. Yolanda Díaz sueña con recuperar a Palop, veta a Manu Pineda y tensa la cuerda al máximo con Más Madrid.
Ocupación israelí
Ocupación israelí Acusan a una agencia pública catalana de complicidad con el apartheid y el genocidio en Palestina
Un reciente informe denuncia a ACCIÓ, la agencia gubernamental para la competitividad de las empresas catalanas, por impulsar relaciones económicas con Israel a pesar del “riesgo plausible de complicidad con genocidio y crímenes contra la humanidad”.
Catalunya
Antirracismo Las muchas voces de Catalunya: identidades diversas, segregación y más de 300 idiomas
En las últimas décadas la sociedad catalana se ha transformado con la llegada de personas migrantes, que ya suponen un 21% de la población. Aunque la exclusión y el racismo siguen ahí, en el día a día lenguas, experiencias e identidades se mezclan.
Análisis
Polarización Una inflación de insultos y demagogia
En este clima de enfrentamiento que es ya el único referente de socialización política para algunas generaciones, el ciudadano parece tener que elegir entre qué mal es menos punible e inmoral.

Últimas

Ley de Memoria Histórica
Memoria democrática La ofensiva legislativa de PP y Vox contra la verdad, justicia y reparación
Las asociaciones memorialistas del estado hacen frente común en la Unión Europea y no descartan acudir a los tribunales para defender los derechos de las víctimas del franquismo.
Cine
Cine RTLM, la radio del odio que alentó el genocidio en Ruanda
Cuando se cumple el 30º aniversario de la tragedia en Ruanda, llega a las pantallas ‘Hate Songs’, que se estrena el viernes 19 de abril, una metaficción que transcurre en los estudios de la emisora controlada por los hutus.
Laboral
Laboral CC OO, UGT y USO rechazan firmar el convenio de Decathlon al no incluir la cláusula de garantía salarial
Decathlon ha firmado el acuerdo con el sindicato mayoritario, SGICD, auspiciado por la propia empresa. El convenio para 2024-26 incluye un incremento salarial del 15%, que recupera la pérdida del 12% de los dos anteriores.
País Vasco
Los audios del PNV Itxaso Atutxa, sobre adjudicar un contrato: “Deben ser tres empresas de confianza del partido"
Hordago publica audios exclusivos grabados en Sabin Etxea que muestran a la presidenta del Bizkai Buru Batzar domesticando al entonces alcalde de Mundaka para acatar la disciplina del partido en materia de contratación pública en el consistorio.
ETA
Opinión Mis relaciones con ETA
Hay quien sigue empeñado en utilizarlo como espantajo electoral, pero es un argumento que no durará. Eso no quiere decir que debamos olvidar lo que pasó, pero sí evitar utilizar la memoria como arma de guerra y confrontación
Más noticias
Italia
Italia El gobierno Meloni allana el camino a los antiabortistas
La Cámara de Diputados italiana ha aprobado por amplia mayoría una ley que permite a las organizaciones anti-elección entrar a los centros de asesoramiento público donde acuden mujeres que están pensando en interrumpir su embarazo.
Violencia policial
Violencia institucional Iridia consigue reabrir judicialmente el caso de una muerte por pistola taser policial
Es uno de los 56 casos en los que ha litigado la entidad de derechos humanos en 2023 y en los que hay un total de 156 agentes o funcionarios encausados.
Genocidio
Rumbo a Gaza La Flotilla de la Libertad se prepara para zarpar hacia Gaza
Un carguero con 5.500 toneladas de ayuda humanitaria y tres barcos más cargados con cientos de personas, entre ellas observadores de los derechos humanos, personal médico, periodistas y políticos —incluida Ada Colau—, integrarán la Flotilla.
Personas sin hogar
Personas sin hogar “Una noche por todas sus noches” en protesta por las personas sin hogar en Granada
El cierre de un centro de acogida nocturno en el centro de la ciudad, que acogía a más de 50 personas, ha agravado la ya precaria situación de acogida de las personas sin hogar

Recomendadas

Cuba
Proyectos artísticos en la isla El arte y la cultura como válvula de escape para resistir la crisis en Cuba
Entre todos los desafíos que enfrenta Cuba, el arte y la cultura se mantienen como refugios de creatividad y resiliencia.
Anticapitalistas
Miguel Urbán “En el inicio de Podemos dijimos que sin autoorganización nos iban a hacer mierda... y nos han hecho mierda”
El eurodiputado más longevo de la llamada política del cambio no repetirá en las elecciones de junio. Miguel Urbán repasa los asuntos más importantes del espacio de la izquierda institucional y las perspectivas de futuro de la Unión Europea.
Especulación urbanística
Turistificación Canarias dice basta: activistas organizan una movilización histórica en las islas frente a la turistificación
Precarización, pobreza, desigualdad y dificultad de acceso a la vivienda, así como la enorme contaminación de los espacios naturales causada por el modelo turístico, son algunas de las problemáticas por las que Canarias sale a la calle el próximo 20 de abril.