Cárceles
O cárcere e a Covid-19, outra volta ao illamento das persoas presas

As noticias sobre a incidencia da Covid-19 dentro da poboación reclusa non transcenden tanto como noutros colectivos. Instituciones Penitenciarias remite aos informes e notas de prensa da súa web para consultar o estado das cadeas con respecto á pandemia. As accións levadas adiante son a de illamento total das cadeas coa imposibilidade de visita dos familiares dos presos, incluíndo nalgúns casos o contacto en locutorio.
Marcha á cadea da Lama no 2006 contra as mortes baixo custodia, da Comisión de Denuncia da Galiza.
Marcha á cadea da Lama da Comisión de Denuncia da Galiza no 2006, contra as mortes baixo custodia. gzi-ghato
22 feb 2021 10:30

O primeiro caso coñecido de coronavirus nunha cadea en Galiza saíu á luz a comezos de setembro de 2020. Foi no cárcere de Teixeiro e as medida tomada foi o illamento do recluso para evitar o contacto con outros internos. Este interno estaba en réxime de semilibertade e estivera en contacto con outra persoa que dera positivo. Meses antes, a finais de marzo, en Bonxe saltaron as alarmas cando outro interno con permiso para saídas, volvera do seu fogar e ante a presenza dunha sintomatoloxía semellante á da Covid-19, foi trasladado ao Hospital Universitario de Lugo (HULA) para realizárenlle as probas que resultaron negativas. Antes do traslado ao hospital os funcionarios pedían o illamento do interno ante a falta de EPIs para evitar o contaxio. Logo dun ano de pandemia, os datos sobre a incidencia da mesma nas cadeas en Galiza non se coñecen.

Illamento sobre illamento

A primeira medida do Ministerio do Interior para a prevención da Covid-19 foi pechar totalmente as comunicacións co exterior. Isto para todas as cadeas da súa competencia (as catalás son competencia da Generalitat). A medida estaba dirixida a que os contactos dos internos cos familiares e as visitas non fosen foco de contaxio. A partir de aí produciuse un “illamento sobre o illamento” que como di o colectivo Esculca é “O cárcere dentro do cárcere”.

Logo dun ano de pandemia, os datos sobre a incidencia da mesma nas cadeas en Galiza non se coñecen

Postos en contacto con Instituciones Penitenciarias, a resposta deste organismo desde o seu gabinete de prensa foi indicarnos a consulta da súa web onde “están os datos e noticias das últimas medidas adoptadas para evitar contaxios”. Dentro da web podemos ver que as cadeas galegas teñen interrompido todo tipo de contacto con familiares ou persoas procedentes do exterior. “Os únicos que entran e saen son os funcionarios” din desde o colectivo Abaixo os Muros.

O resultado destas medidas foi o peche absoluto das cadeas galegas: Bonxe, A Lama, Monterroso, Pereiro de Aguiar e Teixeiro. Pola contra, en todas as cadeas de Euskadi permiten o contacto oral e nalgunhas en concreto algún tipo de contacto directo. Isto a día 11 de febreiro de 2021. “É unha decisión arbitraria, Instituciones Penitenciarias deixou en mans dos directores de cada centro as medidas a tomar” din desde Esculca, que apunta tamén o descoñecemento sobre a incidencia da Covid-19 entre a poboación reclusa e funcionarios. O organismo dependente do Ministerio de Interior emitiu o 4 de febreiro unha nota pola que se engadían máis medidas sobre as que existían para evitar o contaxio de presos e persoal penitenciario.

O sorprendente é a prohibición de contacto en locutorios. “Entre a persoa que visita e a persoa interna hai un cristal polo medio, non é posible o contaxio”. Desde Abaixo os Muro sinalan casos de persoas a quen “lles tiñan concedidos unha serie de vises (contactos directos) e de súpeto foron interrompidos”. A resposta, segundo esta organización antirrepresiva, foi que os vises xa estaban compensados polas vídeoconferencias entre familiares e persoas presas.

O resultado das medidas tomadas por Instituciones Penitenciarias foi o peche absoluto das cadeas galegas: Bonxe, A Lama, Monterroso, Pereiro de Aguiar e Teixeiro

Os vises poderían ser momentos nos que se introducía droga no interior das cadeas. Coa interrupción total das comunicacións a entrada de estupefacientes quedou interrompida. A consecuencia foi o aumento de casos de síndrome de abstinencia (“mono”) e aumento da sensación de inseguridade. “A única persoa que traía substancias “paliativas” é o médico da cadea, nalgunhas cadeas mesmo aplaudían cando chegaba o facultativo, a única persoa que traía ‘droga’ legal”.

Sistema Penal
"Gobernar as nosas vidas culpábeis"
Entrevistamos a Borxa Colmenero na presentación do seu libro "Vidas culpáveis. O controlo neoliberal do crime"

Asistencia sanitaria

A preocupación das persoas, autoridades e internos sobre a posibilidade de contaxio dentro da cadea debera implicar un reforzo de medidas sanitarias. Non é o caso. Os médicos das prisións son funcionarios de prisións. No caso galego non son profesionais incluídos dentro do Servizo Galego de Saúde (Sergas). “A asistencia sanitaria dentro das cadeas é a dun centro de saúde, non existe asistencia especializada, para iso traslándanse aos centros hospitalarios de referencia” din desde Instituciones Penitenciarias nunha moi breve conversa.

“Hai unha reivindicación histórica de que os médicos de prisións pasen ao Sergas, no caso galego, mesmo así se pronunciaron os colexios médicos” sinala Esculca. A figura do médico da prisión é descrita por membros de Abaixo os Muros “como un médico funcionario de prisións”. Desde este colectivo sinalan que “o medico de Instituciones Penitenciarias só responde diante de Instituciones Penitenciarias, por iso sentimos que o trato que dispensan é despectivo” cara ao interno ou interna.

Os médicos das prisións son funcionarios de prisións. No caso galego non son profesionais incluídos dentro do Servizo Galego de Saúde (Sergas)

En todo caso e ante a posibilidade de que as cadeas se convertan en focos de coronavirus, desde Esculca insisten en que “coas medidas de illamento reforzadas, quizais a poboación interna das cadeas sexa dos colectivos con menos risco de contaxiarse, porque están absolutamente pechados”. Por outra banda o peche absoluto non é unha garantía para evitar o contaxio, pois se só se permite a entrada e saída de funcionarios, non se pode garantir que haxa asintomáticos entre eles e que, por tanto, exista o risco de contaxio.

De darse unha situación así, a posibilidade de espallar a doenza entre cadeas pode producirse cando se fai un traslado. Os desprazamentos de internos a outras cadeas é habitual por diversos motivos, aínda que desde Esculca apuntan que tamén existe arbitrariedade detrás destas accións. “Hai veces que trasladan á persoa interna sen aviso previo, tivemos un caso hai pouco, o interno foi trasladado no día sen aviso previo e sen poder levar nada das súas pertenzas”.

O illamentos contra a COVID-19, posíbeis efectos

Despois de aprobar o estado de alarma (Real Decreto 463/2020), todas as comunicacións quedaron clausuradas. O impacto que terán estas medidas descoñécese polo de agora. Mais algúns estudos demostraron que as persoas internas sen contacto familiar en prisión presentaban unha maior tendencia á morbilidade psíquica  e consumo de drogas en prisión.

O illamento da poboación reclusa con cada persoa dentro da súa cela sen poder saír, confronta unha serie de problemáticas como poden ser a xa apuntada síndrome de abstinencia, a depresión, o posible empeoramento de cadros clínicos até ese momento levadeiros, e tamén consecuencias motrices. Os peches prolongados fan que os sentidos perdan capacidade e que os músculos non teñan a consistencia que deberan ter nunha persoa. A aparición da Covid-19 e a aplicación do estado de alarma crearon unha situación de desconexión entre internos e internas coas súas familias. Por exemplo esta desconexión priva da asistencia de fillos e fillas para ver aos seus pais e nais.

Os peches prolongados fan que os sentidos perdan capacidade e que os músculos non teñan a consistencia que deberan ter nunha persoa

Sobre as vacinacións, nun primeiro momento parece ser que se pensara nos e nas internas como un dos primeiros grupos en recibir as doses. A finais de xaneiro circulaba un documento que colocaba o colectivo de presos e presas como un dos primeiros en recibir as doses. Non obstante, o Ministerio de Sanidade aclarara no seu momento que dito documento non era da súa elaboración, senón do Grupo Colaborativo Multidisciplinar para o Seguimento Científico da Covid-19 (GCMSC), un grupo de investigación impulsado polo Instituto de Saúde Global de Barcelona (ISGlobal), o Colexio de Médicos de Barcelona (COMB) e a Asociación de Entidades de Investigación de Cataluña (ACER). Polo de agora algunhas comunidades autónomas vacinaron poboación interna, mais os datos en Galicia son descoñecidos.

A pandemia de coronavirus pechou os muros das cadeas que xa eran un mundo pechado en si. As consecuencias a curto prazo son o illamento total da poboación reclusa. Isto pode traducirse en síndromes de abstinencia por drogas, efectos negativos no desenvolvemento psicomotor da persoa recluída e perda absoluta de contacto co exterior. Á parte diso, non se pode dicir nada sobre efectos a longo prazo, por tanto, haberá que esperar estudos e investigacións sobre este tema.

Cárceles
Teixeiro e A Lama: 19 anos na sombra
A crítica ao cárcere padece un estigma de desconfianza moral sobre as organizacións e persoas que defenden dereitos para a poboación reclusa
Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra na túa conta.

Relacionadas

Comunidad de Madrid
Comunidad de Madrid Un rayo de esperanza tras cinco años de los protocolos de la vergüenza
A punto de prescribir los posibles delitos, un avance judicial abre la puerta a conocer quién decidió no derivar a hospitales a ancianos en residencias en la Comunidad de Madrid.
Comunidad de Madrid
Los Molinos Archivada la investigación del incendio del coche de un activista y concejal: “Fue intimidación terrorista”
El sobreseimiento y archivo del caso no llegó a notificársele al activista, según Ecologistas en Acción, y este no pudo enterarse de la medida hasta pasados siete meses de la decisión judicial, cuando se personó en el juzgado.
Salud mental
Salud mental Sanidad consigue que se apruebe el plan de salud mental que apuesta por la deprescripción de fármacos
Ministerio y comunidades autónomas acuerdan el plan que incluye la disminución en el consumo de psicofármacos, un aumento en las plantillas y una mejora en la garantías de los derechos de las personas con sufrimiento psíquico.
Migración
Migracións Recortes, despedimentos e desamparo: a crise nos centros de acollida xestionados por Rescate Internacional
Usuarios, voluntarios e traballadores vinculados a Rescate Internacional denuncian condicións indignas, redución de custos e falta de atención básica nos dispositivos xestionados pola ONG, que se financia con fondos públicos.
Argentina
Análisis Argentina vuelve a entrar en crisis: el nuevo rescate financiero del FMI
A pesar del brutal recorte realizado por el Gobierno de Javier Milei, Argentina ha vuelto a recurrir al FMI para hacer viable su plan económico ultraliberal. La crisis social y económica está servida.

Últimas

Laboral
Laboral Unha traballadora de Stellantis sofre un accidente grave na planta de Vigo e corre o risco de perder un pé
A CGT denuncia que o accidente “poderíase ter evitado”. O sindicato galego CUT lamenta que a información chegue antes ás centrais de Francia que á propia planta e sinala a recorrencia de accidentes que conlevaron amputacións.
Palestina
Palestina El asedio de Israel deja a la población de Gaza sin panaderías
Los ataques israelíes desde que el régimen de Tel Aviv rompió el alto el fuego se han cobrado ya más de mil doscientas víctimas. La situación de hambre es trágica en el territorio de Gaza.
Bilbao
Bilbao La Ertzaintza desaloja el gaztetxe Etxarri II en el barrio bilbaino de Rekalde
Noche de cargas policiales en Bilbao. Cinco personas fueron detenidas cuando trataban de evitar el desalojo del edificio, que se ha producido hoy a las 11h. A las 19h hay convocada una manifestación desde el parque de Amezola.
Madrid
Especulación urbanística La Operación Chamartín encara su paso final: “Desde el punto de vista del diseño urbano, es una bestialidad”
Madrid Nuevo Norte es una realidad desde que el pasado diciembre Adif y RENFE traspasasen sus terrenos a la sociedad promotora y este marzo se aprobase el proyecto de urbanización del primer sector urbanístico.
Más noticias
Opinión
Tribuna Sobre las movilizaciones del 5 de abril contra el negocio de la vivienda y por salarios y pensiones dignas
VV.AA.
El 5 de abril salimos a la calle a favor de salarios y pensiones mínimas dignas, lo que servirá también para fortalecer el movimiento por la vivienda y generar nuevas condiciones para tejer alianzas.
Andalucía
Derecho a la vivienda Andalucía se une a la movilización del 5 de abril con el precio de la vivienda en su máximo histórico
Sevilla, Málaga, Granada, Cádiz y Almería se unen a la manifestación estatal contra el negocio de la vivienda mientras el precio del alquiler en Andalucía alcanza sus máximos históricos y se ejecutan 157 desahucios mensuales en la comunidad
El Salto Radio
El Salto Radio Derechos o burocracia
Charlamos con Eva Belmonte, periodista y codirectora de Civio, en torno a la investigación que han realizado sobre las barreras que se encuentra la ciudadanía a la hora de relacionarse con las administraciones públicas.
Barcelona
Crímenes del franquismo La Fiscalía acepta una denuncia por torturas durante el franquismo por primera vez en la historia
Blanca Serra, militante catalanista y víctima de torturas en la comisaría de Via Laietana, será la primera persona en prestar declaración ante la Fiscalía de Memoria Democrática, más de dos años después de la aprobación de la nueva ley.

Recomendadas

Literatura
Belén Gopegui “Cada vez va a ser más importante crear movimientos en defensa de espacios analógicos”
En su última novela, ‘Te siguen’, la escritora indaga en las implicaciones políticas del colapso de la privacidad y los tozudos márgenes de acción donde se sigue dando batalla a la impotencia.
En el margen
Laurent Leger-Adame “Fotografiar cuerpos negros es añadir narrativas que no están presentes en la fotografía mainstream”
Este fotógrafo nació en territorio de ultramar francés pero se crió en París y ha vivido y trabajado profesionalmente en Estados Unidos y Argentina. Actualmente reside en España, donde ha venido realizando diversos trabajos con la afrodiáspora.
Asturias
Asturias Cinco muertos en la mina de Zarréu: demasiadas preguntas sin respuesta
El accidente más grave en la minería asturiana en casi tres décadas vuelve a poner en cuestión el sistema de permisos, controles y ayudas públicas para minas en proceso de reconversión.
Culturas
Culturas Lorca fue también un visionario que intuyó los vínculos entre la música negra y el flamenco
La 24ª edición del Festival de Flamenco de Nueva York abrió un espacio de debate para analizar el impacto que tuvo el movimiento cultural del Renacimiento de Harlem en la obra del poeta granadino.