Filosofía
Pensar o presente: tradición e contemporaneidade na V Jornada do Instituto Clara Corbelhe

Nos anos trinta do século pasado, un grupo de pensadores de inspiración marxista reunidos arredor do Instituto de Investigación Social de Frankfurt comezaron a formular unha pregunta que acabaría vertebrando toda a súa traxectoria: por que a razón que prometeu liberar a humanidade acabou converténdose nun instrumento de dominación?

En 1937, Max Horkheimer, director do instituto entre 1930 e 1958, publicou a súa obra Teoría tradicional e teoría crítica, na cal define a teoría crítica a partires da non disociación entre coñecemento e contexto histórico e cuxa finalidade é comprender e sinalar as contradicións estruturais da sociedade para poder transformala. Ao longo do século XX, a teoría crítica tivo diversas bifurcacións entre as que destacan correntes como a nova lectura de Marx, con nomes como Backhaus ou Reichelt, ou o posestructuralismo, do cal autores como Deleuze ou Butler son só algúns dos referentes.

Con este espírito presente, a V Jornada de Estudo do Instituto Clara Corbelhe convidou a algunhas das máis importantes voces do ámbito galego para debater sobre a vixencia dos seus postulados, dar a coñecer as declinacións que tiveron lugar nas seguintes décadas do século XX e a poñer o foco en proxectos que tentan difundir a filosofía, e en particular a teoría crítica, en Galiza.

Así, iniciouse un traxecto teórico con Francisco Conde Soto e o inmenso traballo de Adorno sobre a personalidade autoritaria, elaborado tras o trauma da Segunda Guerra Mundial e o xenocidio contra o pobo xudeu en Europa, para achegarnos en segunda instancia, cunha sesión moderada por Roberto Abuín e da man da filósofa Rebeca Baceiredo e do bailarín, interprete e creador Antón Yanguas a dúas das declinacións contemporáneas da teoría crítica como son o posestruturalismo e a nova lectura de Marx.

No marco dos proxectos, a segunda sesión, moderada por Antom Santos, a filósofa Carme Adán, Secretaria Xeral de Igualdade do Goberno de Galiza entre 2005 e 2009 presentou a Aula Castelao de Filosofía, que dende o curso 1983-1984 organiza s Semana Galega da Filosofía co obxectivo de traer a Galiza ás principais expertas do campo filosófico. Pola súa parte, o filósofo e profesor universitario Brais Arribas introduciu o Proxecto Derriba, cuxa actividade cesou no ano 2015, pero que mantén en aberto todos os materiais que foron elaborando de xeito colectivo durante unha década para cubrir o baleiro de contidos que detectaron coma estudantes no grao en Filosofía.

Coma sempre, nas Jornadas de Estudo que organiza Clara Corbelhe, o espazo final concedéselle a unha lectura guiada da obra, que correu a cargo de Pablo Pesado, doutor en Estudos da Literatura e Cultura e membro do Consello de Redacción de Clara Corbelhe. Este ano, co libro recentemente publicado en España Modernismo Marxista, da filósofa Gillian Rose, a partires dos seminarios de 1979 cos que tentou introducir a teoría crítica ao seu alumnado e que ofrece unha boa porta de entrada para todos aqueles interesados en aproximarse aos traballos de Lukácks, Adorno ou Benjamin, entre outros nomes.