mariscadoras noia 1
Mari, Rosa e Laura na praia do Testal, onde van ao berberecho. Pablo Santiago

Medio ambiente
A loita pola defensa do maior banco de berberechos de Galicia: “As verteduras vannos deixar sen futuro”

A Xunta autoriza o baleirado de 890.000 metros cúbicos de augas con metais pesados nun río para reactivar a mina de volframio de San Finx.

Rosa Martínez tomou consciencia do que lle viña enriba un día de febreiro lendo a prensa. A Xunta autoriza a vertedura de augas residuais da mina de San Finx ao rego de Rabaceiras, rezaba un pequeno titular nun xornal rexional. Non daba crédito. Ela forma parte dunha das máis de 1.500 familias de mariscadoras que faenan nas praias da ría de Muros e Noia. Como todas as súas compañeiras, Rosa sabía que aquela non era unha nova calquera. O arroio das Rabaceiras forma parte da rede fluvial que alimenta a ría que lle dá de comer. A ría onde se atopa o maior banco de berberechos de Galicia. Non é unha esaxeración. Desas areas sae o 70% do berberecho que se produce no país. É o sustento principal das vilas de arredor. Segundo os cálculos do propio Goberno galego, preto de 5.000 familias están asentadas nese enclave e iso é grazas a este sector primario. “Hai comercio e hostalaría porque hai berberecho e ameixa. O primeiro chanzo da riqueza deste lugar sae do mar. Se nós non podemos ir á marea, aquí non vai haber futuro. As verteduras vannos deixar sen el”, relata.

Ela e as súas compañeiras recoñecen que teñen medo pola incerteza do que poda acontecer río arriba. A apenas sete quilómetros de alí, están localizadas as minas de San Finx (Lousame, A Coruña). Hai máis de cen anos, nese lugar instalouse unha explotación de minaría de volframio e estaño. O auxe, claro, chegou na Segunda Guerra Mundial. Os ditadores fascistas Francisco Franco e Adolf Hitler asinaron un acordo en Hendaia que, entre outras cousas, comprometeu ao Estado español a satisfacer a demanda destas materias primas para o armamento do exército da Alemaña nazi. Naquela altura, a mina chegou a ter máis de trinta puntos de extracción diferentes e, hoxe, alí fican os restos. A mina parou de explotarse en 1989 e asolagouse con centos de miles de metros cúbicos de auga que agora contén metais pesados como zinc, cadmio e cobre. Toda esa auga en condicións extremadamente perigosas para a saúde do medio ambiente e humana é a que a Xunta acaba de autorizar bombear. Exactamente, 890.000 metros cúbicos que serán baleirados, en última instancia, na ría de Muros e Noia.

mariscadoras noia 2

Unha batalla longa do ecoloxismo galego
“É un primeiro desenlace a sete anos de atrasos”, lembra Joam Evans, activista de Ecoloxistas en Acción e unha das persoas que de máis preto segue un conflito medioambiental que leva enquistado na súa vila máis dun século. Como boa parte das mariscadoras, Evans explica que ten esperanza na vía xudicial: “Neste caso estanse a facer as cousas desordenadamente. A Xunta autoriza estas verteduras para unha explotación mineira sen que esa propia actividade teña unha Declaración de Impacto Ambiental aprobada”. A sociedade civil da comarca xa esgotou as ferramentas da vía administrativa e este, apuntan, será o fío que vertebre os procesos xudiciais que chegan de forma inminente. A resolución definitiva pode producirse dentro de case unha década se as apelacións acaban no Tribunal Supremo. Por iso, lembra o Evans “resulta fundamental conseguir unha paralización cautelar”. Se non, o dano no medio natural pode demorar décadas en recompoñerse. Sen esa medida e coa autorización da Xunta xa activa, a empresa podería comezar as verteduras “aínda que dentro dunha década se declarase ilegal”. Ademais, recoñecen que xa están formalizadas denuncias por vía penal contra os tres funcionarios que tramitaron a resolución e a directora de Augas de Galicia, Teresa Gutiérrez.

Segundo o Goberno galego, preto de 5.000 familias están asentadas e iso é grazas ao marisqueo

A bióloga da Confraría de Pescadores de Noia, Liliana Solís, complementa con argumentos científicos o clamor das persoas que mariscan a pé. “A bioacumulación de metais pesados en organismos mariños como o berberecho e a ameixa pode ser perigosa debido a que poden causar efectos negativos na saúde humana ao ser consumidos”, expón. Este tipo de metais do que hai constancia nas minas de San Finx, como o cadmio, o cobre e o zinc, son elementos químicos tóxicos que fican presentes na auga e o sedimento do mar. Os organismos mariños, especialmente o berberecho e a ameixa, poden absorbelos a través da filtración de auga e a inxesta de sedimentos. Entón, vanse acumulando nos seus tecidos e non se degradan. Se as persoas inxerisen mariscos contaminados poden chegar a desenvolver efectos negativos na saúde humana. O cadmio, por exemplo, pode danar severamente os riles. Pero o certo é que a normativa actual non permitiría que chegasen á cadea alimentaria e, ese, é o gran risco socioeconómico que sobrevoa a ría.

mariscadoras noia 3

Un clamor social na comarca

“Enfrontámonos a que se eses niveis de presencia de metais pesados superan os permitidos pola propia Xunta de Galicia, declararían os bancos marisqueiros como non aptos para o consumo. Sería un golpe fatal para as nosas vidas”, lamenta a traballadora do mar, Rosa Martínez. Os seus pais gañaban a vida co marisqueo. Os seus avós, o mesmo. Foi o que lles permitiu asentarse no territorio e non ter que migrar. Por iso, di, vai chegar a “onde faga falta”. “Se hai que engancharse con cadeas á mina, pelexarse ou durmir alí, que teñan claro que imos facer iso e todo o que poidamos”, avisa. Esta muller non está soa. Ao seu lado ten á meirande parte da sociedade civil da comarca. “Na fin última, as persoas decatáronse de que se isto falla, acabaremos sendo expulsados de aquí todos. Eu quero que as miñas fillas poidan vivir aquí e, coma min, calquera veciño”, reflexiona.

“Non imos permitir que haxa ningunha clase de toxicidade na ría, sexa da mina ou de onde sexa. A ría é nosa e vamos a loitar por ela”

Desa transversalidade dá boa conta a última gran mobilización social que aconteceu na vila. “Alí veuse a influencia potencial que esta atrocidade pode ter na vida das familias que vivimos aquí”, sinala o patrón que representa os mariscadores a pé da confraría, Francisco Pérez. “Ninguén dá garantías de nada. Fálase de que se van facer depuracións, pero non hai nada que as acredite. Por iso protestamos”, engade. “Non podemos permitir que desaloxen esa auga porque sería un cancro para a nosa ría, que antes ou despois chegaría ao seu fin. Son moitos postos de traballo directos e indirectos. As catro confrarías da comarca decidimos que non se debe verter esa auga e loitaremos co que faga falla para que non se faga“, berrou o patrón maior da confraría de Portosín, Isaac Gaciño, diante dunha praza ateigada de xente hai apenas dúas semanas. “Ese día viuse a dimensión do que pode significar para nós. Pecharon os bares, os comercios, as panadarías... Estamos todos xuntos nisto”, reivindica Rosa Martínez. “Esta loita acaba de empezar, temos que seguir, non podemos parar. Non imos permitir que haxa ningunha clase de toxicidade na ría, sexa da mina ou de onde sexa. A ría é nosa e vamos a loitar por ela”, concluía o patrón maior de Portosín nunha das manifestacións máis grandes que se recorda na vila.

Alí tamén estaba Manoel Santos, coordinador de Greenpeace en Galicia, que secunda o apoio á veciñanza. Lembra que os perigos ambientais asociados á minería son diversos e van desde a degradación do chan e a auga até a emisión de gases tóxicos e a destrución de hábitats naturais. Un dos maiores problemas é a contaminación do chan, xa que a extracción de minerais implica a remoción de grandes cantidades de terra e roca, o que pode xerar danos irreversibles nos ecosistemas naturais. Ademais, os residuos xerados pola actividade mineira poden conter sustancias tóxicas como o mercurio, o chumbo, o cianuro e outros metais pesados que poden filtrarse no chan e a auga subterránea. Sobre iso, engade Joam Evans, “no futuro pode ser aínda peor”. Nesta altura, esas augas xa contaminadas “teñen unha presencia de metais pesados moi inferior do que terían se a actividade mineira volvese arrincar”. Ademais, a construción das presas e diques para almacenar os residuos mineiros (que xa existen) interrompen o fluxo de auga natural e que altera o ecosistema acuático. De feito, aínda hoxe o ríos que pasan ao carón da mina flúen contaminados pola actividade mineira do pasado.

mariscadoras noia 4

Quen está detrás da reactivación da mina?

O organismo dependente da Consellería de Infraestruturas e Mobilidade, Augas de Galicia, autorizou á empresa Tungsten San Finx, S.L., filial da mercantil australiana Pivotal Metals que, curiosamente, non conta con ningunha outra explotación mineira no mundo. Nese sentido, a Xunta recoñece que, en calquera caso, “para poder levar a cabo a fase de explotación mineira, necesitará dunha autorización explícita da Administración autonómica e, polo tanto, requirirá a necesaria avaliación ambiental”. É dicir, a resolución de autorización de vertido emitida, en ningún caso, permite o desenvolvemento da actividade mineira nese punto da explotación. Algo que na comarca consideran incomprensible.

Segundo os cálculos de Ecoloxistas en Acción, a vertedura duplicaría o caudal do río durante máis dun ano

A propia consellería explica que obriga a uns “condicionantes estritos” na autorización. A limitación aos caudais de vertido nas fases de baleirado e na de explotación é un deles. En concreto, a fase de baleirado, actividade previa á explotación, debe realizarse en tres etapas cunha duración de 494 días para o baleirado dun total de 889.885 metros cúbicos. Na fase de explotación establécese o caudal tratado poderá acadar un total de 631.836 metros cúbicos ao ano, correspondendo 481.800 m³ a augas extraídas das galerías e 150.036 m³ a augas de escorrega da zona industrial. Isto é, segundo os cálculos de Ecoloxistas en Acción, duplicar o caudal do río durante máis dun ano.

Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra na túa conta.

Relacionadas

Medio ambiente
Estrea 'Altri: a sede insostible', un documental sobre os futuros efectos da fábrica de celulosa proxectada na Ulloa
Este venres 24 de maio, O Salto e Xarda estrean un proxecto audiovisual sobre como unha multinacional portuguesa pretende destruír recursos naturais e sociais no corazón de Galiza coa creación dunha pasteira dez veces máis grande que ENCE.
Literatura
Día das Letras Galegas As poetas queer ante Luísa Villalta: “A poesía é unha ferramenta para poder cambiar o espazo que habitamos”
Afra Torrado, Cinthia Romero e Lara Boubeta, tres poetas disidentes galegas, xúntanse para reflexionar sobre o seu vínculo coa poesía, a importancia de referentes na literatura e a implicación que ten o Día das Letras Galegas.
Contigo empezó todo
El Salto libros El Salto lanza su propia línea editorial con un libro sobre la otra historia de España
El Salto Libros se estrena con el volumen ‘Contigo empezó todo’, del periodista Eduardo Pérez, otra visión de la historia de España a través de 30 episodios olvidados. Suscríbete y te lo enviamos gratis.
Desigualdad
Desigualdad Gary Stevenson: “Permitimos que el debate económico esté dominado por ricos y eso conduce a una idiocracia"
El londinense pasó de ser el trader más rentable de uno de los mayores bancos del mundo a convertirse en un activista contra la desigualdad y contarlo todo en su primer libro.
Elecciones
Elecciones europeas La izquierda lleva sus cuentas pendientes a unas Europeas que ponen a prueba el contraataque de Sánchez
El Partido Popular y Vox plantearán una campaña en clave nacional contra el “sanchismo”. El presidente del Gobierno ha salido reforzado en las encuestas tras las elecciones catalanas pero no superará al PP según una reestimación de datos del CIS.
Genocidio
Genocidio La Corte Internacional de Justicia ordena a Israel detener la ofensiva de Rafah de manera inmediata
El Tribunal de la ONU da un nuevo aviso al Gobierno de Netanyahu y le ordena detener la ofensiva de Rafah ante la constatación de que sus anteriores órdenes no han sido cumplidas.
Extractivismo
Extractivismo Varela y su arena: una lucha por la supervivencia en Guinea Bissau
En una pequeña localidad de Guinea-Bissau, un grupo chino, apoyado por actores senegaleses y el propio Estado guineano, planea explotar los recursos minerales y la arena de la región.
Extrema derecha
Opinión “La alianza global de los patriotas” y el oxímoron “anarcocapitalista”
Tanto la extrema derecha de Milei como la de Abascal pueden confluir en que la ‘libertad’ sea reducida sólo al privilegio de acumular, en un ‘fascismo de mercado’.

Últimas

Palestina
Palestina Cientos de estudiantes toman la Universidad Humboldt de Berlín en apoyo a Gaza
La ocupación de la institución, renombrada “Instituto Jabalia” en honor al campo de refugiados de Gaza, termina con el desalojo de la policía 30 horas después.
Arte
Arte El arte visual de Mahmoud Alhaj ilustra la huella de la violencia de Israel en Palestina
El artista Mahmoud Alhaj expone en Barcelona su proyecto ‘Violence 24/7’, una alegoría visual sobre los efectos que la ocupación israelí tiene en los sujetos, la conciencia y la geografía palestina.
Más noticias
Catalunya
Catalunya PSC, Junts, PP y Vox tumban la regulación de los alquileres de temporada en el Parlament catalán
El decreto que regulaba los precios de alquiler de temporada y habitaciones ha estado en vigor menos de un mes. Ha sido la primera votación tras las elecciones del 12 de mayo en Catalunya.
Especulación inmobiliaria
Especulación inmobiliaria El PSOE retira la Ley del Suelo ante la oposición de sus socios y del PP
La falta de acuerdo con el PP y el voto contrario de Sumar, Podemos, Junts y ERC lleva al gobierno a retirar una reforma que facilita los pelotazos urbanísticos, según las críticas de sus aliados parlamentarios.
Derecho a la vivienda
Derecho a la vivienda Instituciones, fondos buitre e inmobiliarias se dan cita en Madrid en plena crisis de vivienda
Decenas de organizaciones sociales suman sus fuerzas contra la feria inmobiliaria SIMA, un evento que reúne desde el martes a fondos de inversión e instituciones públicas para promocionar el uso de la vivienda como activo financiero.

Recomendadas

Cine
Cine y vivienda ¿Dónde están los desahucios en las películas españolas?
Con excepciones señaladas como ‘En los márgenes’ o ‘Antidisturbios’, el conflicto de la vivienda sigue ausente de las ficciones que aspiran a retratar nuestro presente.
Genocidio
Genocidio Karim Khan: el tipo duro que ha puesto contra las cuerdas a Netanyahu y de los nervios a Biden
La decisión de la Fiscalía del Tribunal Penal Internacional de solicitar órdenes de detención contra los jerarcas israelíes responsables de la masacre de Gaza genera división entre los países europeos e indigna al gobierno de Estados Unidos.
Biodiversidad
Biodiversidad Natura 2000: una red de protección medioambiental amenazada por la agricultura
La pieza central de las políticas de protección medioambiental ha sido incapaz de frenar el avance de la agricultura intensiva en zonas sensibles. Visitamos tres ecosistemas protegidos en España, Portugal y Alemania para comprobar su impacto