Energía
Renegar da Era Dixital

A febre hiperdixitalizadora cada día atopa máis oposición desde diversos sectores sociais e activistas.

Coordinador do Instituto Resiliencia

31 may 2023 11:30

A dixitalización de cada vez máis aspectos da vida veu cristalizando desde hai décadas coma un novo e poderosa dogma incorporado ao catecismo da relixión do progreso, actualmente baixo a xaculatoria oximorónica da “Transición Verde e Dixital”. Porén, chegados ao punto actual de hiperdixitalización a ultranza, diversos aspectos da súa irracionalidade comezan a facerse especialmente notorios, e en consecuencia a oposición académica e social, comeza a cobrar forza moito máis alá dos clásicos ambientes anti-desenvolvimentistas ou neoludditas. Neste sentido, é revelador ollar a dous ámbitos que tocan moi de preto os dereitos sociais das persoas: a relación coa administración e o ensino.

No primeiro deles, levabamos xa un tempo escoitando as protestas crecentes pola deshumanización das relacións coa banca, que están a afectar nun país coma o noso especialmente á poboación rural e de máis idade, e que non só son consecuencia dun dogma cultural que favorece a maquinización de todos os procesos sociais, senón tamén do tráxico proceso polo cal o noso país perdeu as súa banca pública de proximidade, isto é, as caixas de aforros. Sen oposición digna de tal nome por parte dos mesmos poderes públicos responsables de lles entregar de maneira escandalosa as nosas caixas á banca privada foránea, nos últimos anos foron pechando numerosas oficinas bancarias no rural, sen que a única caixa supervivinte, a cooperativa de crédito Caixa Rural Galega, fose quen de ocupar o baleiro. Isto tivo como consecuencia a obriga de todos os usuarios nestas áreas abandonadas polo lucro bancario, se relacionaren por medio de máquinas, ben sexa banca online ou caixeiros automáticos, para faceren uso dos seus cartos.

Comeza a cobrar forza a oposición social á hiperdixitalización da administración e do ensino

Mais recentemente deuse un salto cualitativo moi notable nesta cuestión, cun incipiente movemento de protesta encabezado polo sindicato CIG que recolleu esta protesta social e a ampliou non só ao relacionamento con administracións estatais como a Seguridade Social ou os diversos departamentos da Xunta de Galicia ou do SERGAS, onde a vía dixital pasou xa de ser opcional a ser unha obriga, senón tamén a outras franxas de idade máis amplas. No caso das persoas de mediana idade non é que carezan dos medios ou do coñecemento técnico preciso para usar esas vías senón que rexeitan a súa imposición como canle única e reclaman o seu dereito a seren atendidos presencialmente por funcionarios humanos. Este salto na protesta prodúcese tras anos de se larvar un malestar crecente en toda a poboación por unha introdución das TIC en aspectos fundamentais da vida diaria realizada de maneira antidemocrática (que fora apenas demandada por algúns sectores máis apegados ás TIC, mais nunca coma a canle única e obrigatoria) e tan trapalleira, que ten consecuencias moi numerosas e diversas coma o incremento de tempo para entregar unha simple instancia nun concello, ou as dificultades tecnokafkianas para presentar unha solicitude de subvención ou unha factura a asociacións e pequenas empresas, ou apenas para obter unha simple cita no médico, creando a sensación xeralizada de que esta Era Dixital ten suposto en moitas ocasións un paso atrás para a maior parte da poboación.

No segundo dos ámbitos de introdución das TIC, o educativo, tras a caótica aceleración da mesma durante os confinamentos pola pandemia de COVID19, estamos a asistir á multiplicación das alertas. Así, están a aparecer numerosos estudos científicos e mesmo testemuñas de docentes en todas as etapas educativas que sinalan o prexuízo do uso das pantallas nas aulas que se vén sumar a un uso xa notoriamente abusivo fóra delas sinalado coma responsable dunha nova pandemia, neste caso de problemas mentais e mesmo de soidade non desexada entre crianzas, adolescentes e xoves adultos. Neste sentido citaremos dous libros moi significativos. Un deles é A fábrica dos cretinos digitais (2020), do neurocientífico francés Michel Desmurget, que sinala o feito inaudito da caída no cociente intelectual da xeración que se adoita denominar enganosamente de nativos dixitais, entroutras afeccións neuronais, dun xeito concluíntemente relacionado co seu emprego masivo de dispositivos dixitais. Isto compróbao a cotío, por exemplo, o persoal docente universitario que está a apreciar un empeoramento súpeto e significativo na capacidade de razoamento e expresión do seu alumnado nos últimos anos. A falta xeralizada das capacidades de atención e concentración é outro efecto ben coñecido por calquera docente nas últimas etapas de Primaria e en toda a Secundaria. E sen atención non é posible a aprendizaxe.

O neurocientífico Michel Desmurget e o mestre Javier Zarzuela publicaron senllos libros acerca dos prexuízos da Era Dixital para as crianzas

A outra publicación é Stop TIC infancia. Por qué desdigitalizar la escuela (Editorial Círculo Rojo, 2022) recentemente publicada polo veterán mestre e activista ecosocial Javier Zarzuela, que reclama a alianza de familias e docentes para poñer freo ao delirio dunha dixitalización forzada e irracional carente de calquera obxectivo pedagóxico e que está custando enormes recursos económicos, materiais e enerxéticos ás nosas sociedades. A consecuencia máis evidente deste proceso é unha peor capacitación das nosas fillas e fillos, que paradoxalmente dificultará que no futuro se poidan dedicar, entroutras, a profesións relacionadas coas TIC (se é que tal cousa aínda for posible nun contexto de descomplexización civilizacional). Zarzuela chama mesmo ás nais e pais a renegar e viraren “obxectores” ante esta autoritaria e irracional dixitalización da educación. E sinala que non se está a realizar practicamente ningún seguimento dos resultados educativos das inmensas partidas de diñeiro público que se levan destinadas nos sucesivos plans de dixitalización escolar, sen queixa algunha das respectivas oposicións políticas en cada comunidade autónoma ou no parlamento español, algo que sería inaudito en calquera outro ámbito do gasto público, mais que aquí parece beneficiarse de que, á hora de comungar cos dogmas da tecnofé, hai unanimidade nos parlamentos entre as esquerdas e as dereitas, algo que tamén se puido percibir claramente coa cuestión da quinta xeración de tecnoloxía de telefonía celular.

Javier Zarzuela reclama a alianza de familias e docentes para poñer freo ao delirio dunha dixitalización forzada e irracional

Este proceso de dixitalización tería ademais repercusións directamente sobre a saúde física dos rapaces, como ten sinalado Ecologistas en Acción coa súa campaña contra as innecesarias conexións inalámbricas wi-fi. Ademais, Zarzuela sinala que unha das motivacións habitualmente arguídas para proceder a esta dixitalización masiva das escolas, como é a de que “como a sociedade é dixital, a escola tamén ten de selo”, non se sostén. “A escola é unha institución intencional, é dicir, que se crea cuns obxectivos moi concretos e non pode deixarse levar polas derivas sociais”, afirma este autor. Podemos imaxinar que un Ministerio de Educación decretase que a escola ten de ser machista, porque a nosa sociedade tamén o é?

Os directivos de Silicon Valley levan as súas fillas e fillos a escolas sen TIC para os libraren da “orxía dixital”

Cando a poboación coñece que os directivos da meca das TIC, Silicon Valley, levan as súas crianzas a escolas non dixitalizadas (“presérvanos da orxía dixital”, en palabras de Desmurget), comeza a albiscar que isto das TIC forma parte dunha especie de educación lixo, análoga á comida lixo destinada ás clases traballadoras, da que unicamente parecen beneficiarse as empresas tecnolóxicas, regadas xenerosamente con cartos públicos, xa que os resultados a nivel académico do alumnado son nulos ou negativos, e repercuten mesmo nun empeoramento da súa saúde física e mental. Así e todo, o científico francés non renega totalmente das TIC e recoñece que “a tecnoloxía digital pode ser unha ferramenta relevante no arsenal pedagóxico dos profesores se fai parte dun proxecto educacional estruturado”.

Javier Zarzuela coincide na utilidade puntual de certas ferramentas a certas idades, mais denuncia que o uso actual é masivo, sen criterio pedagóxico algún, e que a calidade das ferramentas é moi mala desde o punto de vista educativo: “Hai que usar os ordenadores só porque nolos puxeron, dinnos as direccións de moitas escolas, non porque acheguen unha mellora no noso traballo educativo”. Entre os factores reais tras estas presións, o docente identifica un “imaxinario social sobre un futuro hipertecnolóxico” que a escola actual, lonxe de analizar criticamente, contribúe a reforzar, e que mesmo contradí os valores de “sustentabilidade” que se supón debe promover, pois a pegada ecolóxica deste uso masivo de dispositivos dixitais é calquera cousa menos sustentable. E non é esta a única contradición: o libro do docente madrileño expón que o 70% dos contidos que marca a lexislación educativa vixente (LOMLOE) están dirixidos a “previr” o alumnado contra os riscos do uso das TIC, algo que dificilmente casa coa introdución irreflexiva e a grande escala desas ferramentas que se está a impulsar.

Cando soa o timbre e as clases rematan, o prexuízo das TIC continúa, sobre todo na adolescencia, onde se produce un “frenesí de autoexposición inútil ás redes sociais”, en opinión de Desmurget, que o cuantifica en sete horas diarias nesta franxa de idade, sumando tamén videoxogos aditivos. Debido á masiva desinformación mediática que segue a contar coa complicidade dos poderes públicos, o control parental adoita brillar pola súa ausencia con crianzas que desde moi noviñas dispoñen de smartphones ou tablets conectadas coas que botan horas e horas accedendo a calquera tipo de contidos sen monitorización dos adultos ao seu cargo: publicidade, pornografía, promoción do odio, suicidio, autolesión e prácticas de risco; sexting, bullying e grooming; vídeos violentos e videoxogos non aptos para as súas idades ou mesmo a contacto con descoñecidos e todo tipo de influencers. A escola semella que desertou do papel de protectora e guía para reconducir esta perigosa deriva de saúde pública, e que mesmo apostou por botar máis leña ao lume engadindo aínda máis tempo de pantalla inútil e daniño, empuxada por políticas públicas que desprezan as alertas médicas e o principio de precaución, entregadas ao mito tecnolóxico e á destrución de recursos irrecuperables. Ao petróleo e aos minerais, malgastados para maior lucro do capital, haberá que engadir agora os cerebros das nosas crianzas.

Sobre o blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas as entradas
Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra na túa conta.

Relacionadas

Tecnología
Juez Pedraz Pedraz recula y no bloqueará Telegram porque sería una medida “excesiva”
La Audiencia Naciinal fallaba el pasado viernes 22 de marzo bloquear el funcionamiento en España de la aplicación de mensajería por un delito de vulneración reiterada de derechos de propiedad intelectual de los titulares de algunos canales.
Tecnología
Alberto Venegas Ramos “Los programas de IA perpetúan los imaginarios dominantes”
El investigador Alberto Venegas Ramos indaga en la representación de la historia que se muestra en videojuegos, memes y otras manifestaciones audiovisuales contemporáneas.
Inteligencia artificial
Inteligencia Artificial ‘Robot Dreams’, dejad que los niños se acerquen a la IA
El criterio humano –humanista en el mejor de los sentidos– ha de prevalecer, también en el mundo de la ficción, antes de que la próxima ‘Robot Dreams’ la genere una IA.
Sobre o blog
O Centro de Saberes para a Sustentabilidade (CSS) é un Regional Centre of Expertise on Education for Sustainable Development recoñecido oficialmente pola Universidade das Nacións Unidas. Ten como misión fundacional “informar, sensibilizar e implicar a comunidade educativa e a sociedade no seu conxunto na promoción da transformación social necesaria para o cumprimento dos Obxectivos de Desenvolvemento Sustentable a través de experiencias cos pés na terra que fomenten a conservación, a sustentabilidade, a protección ambiental e a resiliencia“. O goberno do CSS é horizontal e democrático a través dun Consello Reitor formado por representantes de todos os axentes participantes. Máis información: http://www.saberes.eu
Ver todas as entradas
Violencia policial
Violencia institucional Iridia consigue reabrir judicialmente el caso de una muerte por pistola taser policial
Es uno de los 56 casos en los que ha litigado la entidad de derechos humanos en 2023 y en los que hay un total de 156 agentes o funcionarios encausados.
Genocidio
Rumbo a Gaza La Flotilla de la Libertad se prepara para zarpar hacia Gaza
Un carguero con 5.500 toneladas de ayuda humanitaria y tres barcos más cargados con cientos de personas, entre ellas observadores de los derechos humanos, personal médico, periodistas y políticos —incluida Ada Colau—, integrarán la Flotilla.
Cárceles
Carabanchel Tele Prisión, memoria audiovisual de una cárcel
Además de varias películas que se han acercado a la cárcel de Carabanchel, Tele Prisión fue un canal de televisión interno en el que participaron numerosos reclusos y algunos educadores de esa prisión madrileña. Emitió de 1985 a 1987.
El Salto n.74
Revista 74 Cuando los algoritmos te explotan: no te pierdas el número de primavera de la revista de El Salto
De cómo los algoritmos y la IA gestionan el trabajo de cientos de millones de personas con ritmos y condiciones del siglo XIX, y de mucho más, hablamos en nuestro número de primavera. Ya disponible para socias y en los puntos de venta habituales.
Culturas
Culturas La FILMIG reflexiona sobre hacia dónde se dirige la producción cultural migrante en el Estado español
La primera edición de la Feria Itinerante del Libro Migrante convoca a Vivi Alfonsín, Moha Gerehou, Dagmary Olívar y Silvia Ramírez para dialogar sobre la creación y participación en la cultura de las personas migrantes y racializadas.
Ocupación israelí
Ocupación israelí Más de 80 ciudades saldrán a la calle el 20 y 21 de abril para denunciar el genocidio israelí en Gaza
El movimiento de solidaridad con el pueblo palestino denuncia la complicidad del Gobierno español con la masacre al seguir comprando y vendiendo armas a Israel.

Últimas

A Catapulta
A Catapulta A Catapulta recibe o presidente da AELG, Cesáreo Sánchez
O poeta e presidente da Asociación de Escritoras e Escritores en Lingua Galega conversa con Samuel L. París no episodio 12 do programa.
Palestina
Palestina El terror de gestar, parir y maternar en una tierra devastada
La violencia reproductiva sacude más que nunca Gaza, donde las ONG están reportando un incremento alarmante del número de abortos espontáneos causados por el estrés extremo que atraviesan las madres durante la gestación.
Acoso escolar
Acoso escolar Obligan a ir a clase a una niña que denuncia acoso en un colegio concertado de Aranjuez
La Concejala de Educación ha emitido una carta que da una semana a la menor para acudir a clase, pese a contar con un diagnóstico de ansiedad y depresión.
País Vasco
Los audios del PNV El modus operandi del PNV en Mundaka: “Invita a tres personas, el resultado va a ser uno”
Hordago revela grabaciones exclusivas en las que el presidente de la Junta Municipal de la localidad de Busturialdea pide al entonces alcalde, Mikel Bilbao, que favorezca la contratación como asesor externo de un barón del partido.
País Vasco
País Vasco “En Osakidetza nos la van a dejar morir, vámonos a la privada”
Las listas de espera que reconoce el Departamento de Salud en respuesta parlamentaria no se corresponde con las citas que ofrece. Tampoco hay coincidencia con el dato público del número de médicos que compatibiliza la sanidad pública con la privada.
Más noticias
Greenwashing
Greenwashing Repsol, denunciada ante Competencia y Consumo por publicidad engañosa
Ecologistas en Acción, la Federación de Consumidores y Usuarios CECU y Greenpeace denuncian ante la CNMC y ante la Dirección General de Consumo que la petrolera realiza “declaraciones ambientales engañosas” en su comunicación pública.
El Salto Twitch
El Salto TV Los empresarios engordan la inflación y se comen tu salario
En el programa en directo de Economía Cabreada del 16 de abril analizamos los márgenes empresariales de récord, sus efectos sobre la inflación y los salarios con Natalia Arias de CCOO y Dani Yebra de Eldiario.es
Sanidad privada
Privatización Defensa adjudica a Quirón el servicio de vigilancia de la salud de su plantilla
Tras el escándalo, el principal cliente del novio de Ayuso gana el concurso para realizar exámenes de salud a la plantilla del Ministerio de Defensa, que hasta 2020 se realizaban en el Hospital público Gómez Ulla.
Arte
Arte Guerra, crisis migratoria y Unión Europea: el arte crítico de Avelino Sala en la primera Bienal de Malta
El salón español de la Bienal de Arte de Malta está ocupado por cinco creaciones del artista gijonés Avelino Sala en las que representa las similitudes entre las guerras pasadas y presentes, los estallidos sociales o la hipocresía de la ONU.

Recomendadas

Culturas
Xirou Xiao “Mi mirada artística es constructiva y, por tanto, tiene en la educación su aliada”
La compañía de performers Cangrejo Pro; la exposición ‘Zhōngguó. El País del Centro’ o la película de Arantxa Echevarría ‘Chinas’ son algunos de los proyectos en relación a la comunidad china en Madrid con la impronta de Xirou Xiao.
Violencia sexual
Clara Serra “Legislar el sexo con arreglo al deseo es la vía directa al punitivismo”
En ‘El sentido de consentir’, Clara Serra defiende que el concepto de consentimiento es precario y ambiguo. Pese a su utilidad jurídica para hacer leyes, argumenta, no puede convertirse en la receta mágica.
África
Hakim Adi, historiador “Hay mucha desinformación sobre el comunismo y su conexión con África y la diáspora”
El historiador Hakim Adi explora las conexiones entre el panafricanismo y el comunismo en una investigación que ha desarrollado en los últimos diez años y que requirió la consulta de archivos en Rusia, EE UU, Gran Bretaña y varios países de África.
Genocidio
Mkhaimar Abusada “Israel quiere quedarse en Gaza”
En esta conversación el doctor gazatí de Ciencias Políticas, Mkhaimar Abusada aborda la popularidad de Hamás en Gaza, las probabilidades de éxito israelí en la lucha por extinguir la insurgencia palestina o el futuro político del enclave.