Opinión
A resposta antifascista e a batalla polo relato

Por moito que os xornais non o puxesen nas portadas, cando o pasado mércores o dirixente de Vox veu á Coruña promocionar as súas ideas racistas e clasistas, acabou acantoado nunha esquina, sen que apenas se escoitase o seu acto. Unha demostración de forza do movemento antifascista, que conseguiu, unha vez máis, disputarlles a rúa e impedir que a extrema dereita ocupase o espazo público sen contestación. Esa é a primeira realidade que convén non perder de vista: os que viñan difundir o racismo e o clasismo en Galiza foron unha pequena minoría fronte a quen saíu defender os dereitos e as liberdades.

Desde entón, moitos están intentando sacar do centro do debate o que realmente pasou. Visto con algo de distancia, resulta indignante a rapidez con que se activan todos os mecanismos necesarios para que se fale de todo menos diso. Xunto ás imaxes dos milleiros de manifestantes, a xornada deixou tamén as da brutalidade policial, exercida precisamente contra quen se mobilizaba para contestar a presenza de Vox. Hai imaxes dunha rapaza que recibiu un impacto cunha bala de goma no ollo e a piques estivo de perdelo, de rapaces moi novos coa cara ensanguentada, dunha persoa con discapacidade caendo escaleiras abaixo tras un empurrón dun sádico policía e de numerosas persoas magulladas polos porrazos. Son imaxes que deberían obrigar a dar explicacións sobre a actuación policial. Porén, boa parte das reaccións políticas e da cobertura mediática concentráronse na suposta violencia das manifestantes, desprazando a atención das cargas policiais e reducindo o debate a quen provocou os incidentes, en lugar de preguntarse por que se produciron e como actuaron as forzas policiais.

Non é un simple cambio de tema. É unha maneira de construír o relato da xornada. As cargas policiais pasan a presentarse como unha resposta inevitable aos sucesos, mentres as consecuencias da propia actuación policial quedan relegadas a un segundo plano. Así, aquilo que debería ser obxecto de investigación convértese, de partida, nunha actuación aparentemente xustificada. Unha fórmula comodísima para quen leva anos cebándose coa clase traballadora nas rúas e nas comisarías. Tamén para o PSOE, que ten unha longa experiencia á hora de combinar as declaracións en defensa dos dereitos coa man dura cando as protestas lle resultan incómodas.

Cómpre lembrarlles aos que agora falan de violencia que as ideas que promove Vox forman parte do mesmo movemento político no que medran o escuadrismo, as cazas contra a poboación migrante, os intentos de criminalizar e ilegalizar a organización antifascista e os ataques aos dereitos das mulleres. Son tamén discursos que alimentan a normalización do autoritarismo e lle dan cobertura política a quen pretende recortar dereitos da maioría traballadora. Resulta significativo que determinadas reaccións de indignación ante a protesta non vaian acompañadas dunha preocupación equivalente polas consecuencias sociais e políticas destes discursos reaccionarios.

Será que a liberdade de expresión é un dereito moi curioso: permite que os fascistas veñan espallar o seu programa reaccionario nas nosas rúas, pero obriga a quen se organiza para contestalos a demostrar a cada paso que merece exercer os seus propios dereitos sen sufrir a violencia policial. O resultado é un marco no que a presenza da extrema dereita aparece como un exercicio normal das liberdades democráticas, mentres a súa contestación colectiva se presenta como unha ameaza á orde pública. Deste xeito fixeron que o mércores quen apenas conseguira facerse escoitar acabara tendo a oportunidade de presentar a resposta antifascista como o verdadeiro problema público.

O que xa comeza a non resultar sorprendente, por pouco novidoso, é ver como os líderes dos partidos prosistema se van colocando, con maior ou menor tacto, do lado deste relato. A alcaldesa da Coruña, Inés Rey, foi rápida á hora de publicar o seu comunicado. Recomendo lelo a quen aínda conserve ilusións coa campaña de Sánchez: a actitude ante unha protesta concreta pode dicir máis ca moitas declaracións durante a campaña. Outros dirixentes á esquerda do PSOE parece que acabaron tamén entrando nese xogo. Non se trata simplemente dunha contradición entre o que estes partidos din e o que fan, senón dos límites dun antifascismo que se proclama nos discursos mentres se acepta a lóxica represiva do Estado cando a mobilización social desborda as canles institucionais.

Todo isto contribúe a normalizar un marco no que os límites á represión policial se volven cada vez máis difusos. Se hai feridos, algo farían; se a policía carga, sería porque tiña que cargar. A legalidade burguesa amosa así unha das súas marcas de nacemento: é unha esixencia inflexible para quen protesta, pero convértese nunha cuestión secundaria cando se trata de quen dispón da forza. A cuestión non é só denunciar os excesos dunha actuación concreta, senón cuestionar unha lóxica que concede de antemán lexitimidade ao exercicio da forza estatal e coloca permanentemente baixo sospeita a quen se organiza para desafiar a orde existente.

A realidade que pretenden ocultar, porén, non desaparece. A actuación policial do mércores deixou, ademais das persoas feridas, unha ampla indignación coa actuación do Estado. Pero non abonda con denunciar a brutalidade policial nin con agardar que, co paso dos días, o asunto desapareza das portadas. Cómpre disputar tamén o significado político da xornada. E iso esixe non perder de vista tanto a capacidade de mobilización demostrada como as limitacións que aínda existen para convertela nunha forza política e social duradeira.

O mércores, Vox atopou unha resposta antifascista que lle dificultou ocupar a rúa e difundir o seu discurso con normalidade. Pero a extrema dereita vai volver intentalo, na Coruña e noutras cidades galegas. Unha mobilización masiva pode impedir que a extrema dereita ocupe a rúa sen oposición, pero non abonda por si soa para disputar a influencia social que lle permite medrar. O fascismo medra onde o racismo se volve sentido común, onde a precariedade se converte en resentimento contra os máis vulnerables e onde o autoritarismo se vende como a solución sinxela a problemas que o sistema non quere resolver. Combatelo esixe deslindar campos cos que promoven un antifascismo farsa, reformista e electoralista.

O malmenorismo ten unha vantaxe evidente para quen o practica: permite presentarse como imprescindible sen ter que resolver o problema de fondo. Abonda con sinalar que a alternativa podería ser peor. Así, o medo ao fascismo convértese nun recurso electoral permanente, pero non necesariamente nunha forza capaz de transformar as condicións que lle permiten medrar. O problema deste antifascismo reducido á lóxica electoral é que acaba subordinando a loita contra a extrema dereita á defensa de gobernos e institucións que non rompen coas bases materiais da reacción.

Unha resposta duradeira necesita algo máis. Necesita ferramentas políticas e sociais propias, capaces de intervir nas loitas concretas e de manter a súa independencia fronte a quen acepta as condicións que permiten medrar ao fascismo. A experiencia do mércores amosa os límites de confiar nas institucións como barreira fronte á reacción: mentres se proclama a defensa das liberdades, a forza policial do Estado pode empregarse contra quen sae á rúa para defendelas. A organización independente da clase traballadora non pode quedar subordinada a esas institucións nin aos cálculos electorais dos partidos que as administran.

Son as organizacións independentes da clase traballadora as que poden facer fronte ao fascismo, porque posúen a claridade ideolóxica, o compromiso militante e a independencia necesaria para avanzar. Así, a súa tarefa debe ser ir librándose pouco a pouco das tutelas e construír unha fronte antifascista obreira.

Antifascismo consecuente e de masas: iso é o que nos queda. Militancia sostida nos barrios, nos centros de estudo e nos lugares de traballo; unha forza capaz de desmontar o racismo, o machismo e o autoritarismo alí onde se reproducen, disputar a influencia social da extrema dereita e transformar a indignación nunha organización duradeira. Deste xeito, poderemos disputar día a día as condicións que permiten que os seus discursos atopen apoio entre sectores da propia clase traballadora.

Queda moito traballo. Hai moita indignación por organizar. Unha indignación que, por certo, merece unha reflexión que vaia máis alá da condena e das explicacións conspiranoicas que están promovendo moitos líderes da esquerda. Pretender vender que a causa dos estoupidos espontáneos de indignación está nas infiltracións é tan insultante como impotente. Estes estoupidos nacen dun sistema inxusto que lexitima a brutalidade policial constante. Nacen de ver como a policía controla os barrios para logo amparar os fascistas; como a veciñanza é expulsada dos seus barrios para deixarlles espazo aos especuladores; como botan pola forza a veciña da casa do lado. En definitiva, nacen dunha realidade na que a inxustiza é a norma para unha gran parte da poboación. Así, a cuestión fundamental é como transformar esa indignación nunha forza colectiva capaz de actuar con obxectivos, organización e continuidade.

A pesar dos relatos interesado, o mércores na Coruña Vox apenas conseguiu facerse escoitar. Despois, unha campaña mediática tentou converter a protesta no centro do problema. Non deberiamos regalarlles tamén esa vitoria. Cómpre soster a forza demostrada na rúa, desmontar a criminalización e converter a denuncia da represión nunha defensa máis ampla das liberdades políticas. Pero, sobre todo, cómpre que a forza expresada nunha xornada de mobilización non quede reducida a unha resposta puntual, senón que contribúa á construción dunha organización independente, de clase e capaz de combater as raíces sociais e políticas do fascismo.