Feminismos
A túa vila é máis androcéntrica do que nunca imaxinarías

Segunda parte da serie de artigos nos que MaterFEM (Maternidades Feministas Galegas) reflexiona sobre o lugar que os coidados e o benestar ocupan nas nosas vilas e cidades. Nesta entrega as autoras cuestionan a suposta neutralidade dunha arquitectura e dun urbanismo configurados a través dos séculos segundo os valores dunha universalidade que escondía, e ainda esconde, que o suxeito dos dereitos de cidadanía é masculino.

Símbolo feminista en un parque de Iruñea
Símbolo feminista nun parque de Iruñea. Ione Arzoz

O urbanismo das nosas cidades e vilas non é neutro. Tampouco a arquitectura. As vivendas e espazos públicos foron configuradas a través dos séculos baixo os valores dunha suposta universalidade que escondía (e aínda esconde) que o suxeito dos dereitos de cidadanía é masculino. Segundo o Col·lectiu Punt 6, referente no noso país do urbanismo feminista, “o urbanismo actúa moitas veces como mecanismo disciplinador sobre os corpos e as identidades (...) propagando a orde colonial, o sistema binarista e os roles de xénero ou as marcas de clase”. O home é o suxeito por defecto (máis concretamente o home adulto, branco, con traballo remunerado, mobilidade e boa saúde e sen responsabilidades domésticas: unha parte moi reducida da poboación), e por tanto, nas nosas sociedades o androcentrismo determina os usos e a forma física dos espazos, a forma dos desprazamentos, a prioridade nas actividades e nos comportamentos e o tipo de experiencias que se producen tanto no espazo público coma no espazo privado, favorecendo a reprodución e perpetuación destes valores.

Durante o confinamento evidéncianse máis as carencias xa existentes, a exclusión de boa parte da poboación e a dificultade do traballo de coidados e, en xeral, de todas as actividades que teñen que ver co sostén da vida: alimentación, seguridade, saúde, vixilancia, apego, etc.

Por todo isto consideramos que é urxente que se promova un novo tipo de urbanismo e de arquitectura que coloque a todas as persoas no centro das decisións urbanas; tendo en conta a perspectiva de xénero, as diferentes idades, a diversidade funcional, as diferentes tipoloxías de familia, etc.; pensando tamén na sostibilidade das construcións para axudar no coidado do planeta. Un novo tipo de urbanismo e arquitectura que tome o cotián como punto de partida para a análise e como metodoloxía. Unha estratexia, tal e como defende tamén o Col·lectiu Punt 6, chave “para rachar coa división espacial do público e do privado”. O territorio debe ser analizado, construído e modificado a través da análise da vida cotiá e das súas catro esferas (segundo Hannah Arendt): das actividades produtivas, reprodutivas, propias e comunitarias (consideradas todas imprescindíbeis para a sostibilidade da vida e, por tanto, postas ao mesmo nivel) que realizan as persoas, dos espazos e dos tempos nos que as realizan, e de como o territorio favorece ou dificulta ditas actividades.

Desde o noso Observatorio

Neste sentido, o noso Observatorio das violencias machistas cotiás que afectan ás mulleres na maternidade e ás súas crianzas recolle como a mobilidade urbana, o urbanismo e a arquitectura, nos sancionan. Como nais e coidadoras, decatámonos de que a xestión do tempo vai indisolubelmente unida ao manexo do espazo, xa sexa dentro da nosa propia casa ou atravesando a vila que habitamos, impedindo simultanear esas catro esferas cotiás. Así o ratifican testemuños recollidos no Observatorio citado (de próxima publicación):

«Negación do dereito a decidir se o meu fillo (9 anos) pode baixar só do transporte escolar, aínda que o bus pare diante da casa (...) engadindo por iso unha traba máis á xa de por si difícil conciliacion (vivo soa).»

«Son familia monomarental (...). Isto xera en ocasións un gran cansazo fisico e emocional, e obriga, por necesidade, a unha prematura e excesiva “institucionalización” (...) debido á descompensacion dos tempos libres. Sería necesario revisar as conciliacións e os horarios das cidades.»

Como nais e coidadoras, decatámonos de que a xestión do tempo vai indisolubelmente unida ao manexo do espazo, xa sexa dentro da nosa propia casa ou atravesando a vila que habitamos, impedindo simultanear as catro esferas cotiás

A localización dos postos de traballo, seguindo criterios economicistas para maximizar beneficios, en zonas monofuncionais como os polígonos do Tambre, Costa Vella, Novo Milladoiro (Ames) obriga a facer desprazamentos diarios, exclúe deste tipo de empregos ás coidadoras de persoas dependentes e crianzas (que non dispoñen de coche propio ou de tempo para perdelo en mobilidade), e aumenta o número de traxectos en vehículo privado, con consecuencias ambientais sobre a saúde.

«Nos Autobuses de Calo non podes acceder co carriño de bebé sen estar pregado. Non recibes axuda, sénteste un estorbo. Co bebé no colo, e o carriño pregado agarrado coa outra man tiven que viaxar de pé. Só contei coa axuda doutras usuarias.»

O mobiliario urbano tampouco é neutro, senón androcéntrico; proba son as necesidades invisibilizadas dos suxeitos non privilexiados: bancos sen respaldo en varios parques (Bonaval, finca de Simeón...) non aptos para doentes e crianzas non autónomas; autobuses sen espazo para carriños; barreiras arquitectónicas (aínda!) dentro de edificios administrativos; ausencia de cambiadores en espazos públicos… como nos contan as entrevistadas:

«Fun facer o DNI do meu fillo menor e na comisaría de Santiago só hai escaleiras e miniplataforma para cadeiras de rodas onde non cabe un carriño. Cando conseguín subir xusto chegaba unha muller con carro de xemelgos e outro cativo que foi quen a axudou.»

É urxente que se promova un novo tipo de urbanismo e de arquitectura que coloque a todas as persoas no centro das decisións urbanas; tendo en conta a perspectiva de xénero, as diferentes idades, a diversidade funcional, as diferentes tipoloxías de familia, etc

«Nos baños do sepe non hai cambiador»

«Na gardería municipal (...) non temos un espazo para poder subir e baixar as crianzas. Non hai zonas públicas cubertas para poder levar as crianzas en inverno. Moitos locais públicos e privados sen cambiadores.»

«Pues ir al Hospital de Santiago y tener que cambiar a mi hija en el suelo del baño porque no hay cambiadores.»

É abrumadora a cantidade de queixas recollidas a este respecto:

Marcos legais

Será por marcos neste país... Todo o que estamos a expor está xa recollido na normativa internacional e nacional sobre o tema, que fai fincapé na incorporación da perspectiva de xénero e da igualdade de oportunidades nas políticas sectoriais, no urbanismo e na vivenda... Outro asunto é se esa lexislación chega a aplicarse…

Lei orgánica de igualdade entre homes e mulleres (2007)

Artigo 31. Políticas urbanas, de ordenación territorial e vivenda.

3. As Administracións públicas terán en conta no deseño da cidade, nas políticas urbanas, na definición e execución do plan urbanístico, a perspectiva de xénero, utilizando para iso, especialmente, mecanismos e instrumentos que fomenten e favorezan a participación cidadá e a transparencia.

Lei do Solo (2008)

c) Atender, na ordenación que fagan dos usos do chan, aos principios de accesibilidade universal, de igualdade de trato e de oportunidades entre mulleres e homes, de mobilidade, de eficiencia enerxética, de garantía de subministración de auga, de prevención de riscos naturais e de accidentes graves, de prevención e protección contra a contaminación e limitación das súas consecuencias para a saúde ou o medio ambiente.

Lei de rehabilitación e de rexeneración e renovación urbanas de Galicia (2019)

Artigo 3. Principios e criterios de rehabilitación edificatoria e da rexeneración e a renovación urbanas.

2. A planificación das actuacións de rehabilitación edificatoria e de rexeneración e renovación urbanas axustaranse aos criterios seguintes:

d) A promoción da diversidade, a igualdade e a cohesión social, a calidade e a accesibilidade dos espazos públicos.

i) A perspectiva de xénero, tendo en conta os aspectos económicos e sociais.

k) O alcance da máxima garantía posíbel para a accesibilidade en condicións de igualdade de todas as persoas, sexan cales sexan as súas limitacións e o carácter permanente ou transitorio destas, propiciando a supresión ou a diminución de barreiras arquitectónicas, urbanísticas ou de comunicación.

Urbanismo
Casas blindadas nas aforas de Compostela. Foto: Nark

Da cidade compacta á urbanización dispersa

Cómpre facer fincapé en como a lóxica adultocéntrica, capacitista e inhumana do sistema capitalista e patriarcal botou fóra das vilas e cidades precisamente os seus/súas habitantes. Varios traballos teñen reflexionado sobre como o impacto do tráfico non só afecta os usos do espazo público senón á configuración e relación das vivendas coa rúa.

Ante o perigo que supón o tráfico Román e Pernas afirman que se «retrotraen usos: as nenas e nenos sós desaparecen das beirarrúas, así como persoas con mobilidade reducida. Os encontros veciñais son máis curtos (...) e as casas blíndanse con dobres xanelas para non sentir as molestias do ruído. A casa blindada (...) non só non contribúe á seguridade colectiva, senón que comeza a xerar illas de inseguridade na súa contorna. Este divorcio entre o de dentro e o de fóra rompe ese diálogo necesario entre espazo privado e público para crear confianza e permitir que este sexa habitado por menores».

Crianzas, mocidade, maiores, persoas con discapacidade e mulleres (entre as que unha maioría aínda non posúe carné de conducir) ven minguada a súa autonomía e ven incrementada a dependencia do transporte motorizado para moitas actividades cotiás».

Pero a cidade do automóbil, da hipermobilidade, «termina por resultar inaccesíbel á maioría. A proliferación do vehículo privado permite (...) crear cidades que se estenden segregando usos: o residencial, o comercial, o do lecer, o laboral... que se conciben como pezas illadas e interconectadas por eixos viarios que non todo o mundo pode utilizar autonomamente. Moitos bens e servizos deixan de ser accesíbeis a pé ou en bicicleta e aqueles que non dispoñen de vehículo senten a cidade fóra do seu alcance. Crianzas, mocidade, maiores, persoas con discapacidade e mulleres (entre as que unha maioría aínda non posúe carné de conducir) ven minguada a súa autonomía e ven incrementada a dependencia do transporte motorizado para moitas actividades cotiás».

Este paso da cidade compacta á urbanización dispersa aínda non é moi palpábel en Santiago de Compostela debido ao tamaño da urbe pero os problemas de tráfico evidénciano xa. É sobre todo coa creación dos Polígonos da Costa Vella e da Sionlla (a partir do ano 2003) que se abre a veda á dispersión comercial: xa non son polígonos industriais ou empresariais como o vello Polígono do Tambre (1991), senón que a estas zonas monofuncionais desprazan primeiro actividade comercial (Leroy Merlin, Decathlon, Mercadona…) e a seguir tamén ocio infantil (circuitos de karts, rockódromos, parques de bólas, exposicións interactivas no Mercado de Gando de Amio…) dificultando o acceso de nais e coidadoras e aumentando, de novo, o tránsito de vehículos contaminantes.

Na seguinte entrega desta restra de análises sobre a arquitectura dos coidados veremos de que xeito acabar coas crianzas nas cidades ou como, no século XIX, un grupo de mulleres exixiu pagamento polos seus servizos domésticos aos propios maridos.

Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra na túa conta.

Relacionadas

Urbanismo
Urbanismo Los pisos turísticos se disparan en Galicia: multiplican por 20 su presencia en las ciudades desde 2017
A Coruña y Vigo, ambas gobernadas por el PSOE, son las ciudades con mayor incremento en este tipo de negocios turísticos en la última década. La normativa más restrictiva, la de Santiago de Compostela, ha logrado mantener controlada su presencia.
Urbanismo
Arboricidio Revuelta vecinal contra la tala de árboles en Alicante
Las obras de reacondicionamiento del parque de San Blas se llevan por delante árboles de 30 años de antigüedad contradiciendo un informe técnico del propio ayuntamiento.
#67078
9/8/2020 18:21

Adjuntamos dos enlace a una comunicación sobre urbanismo y género que puede ser de su interés:
https://tv.uvigo.es/video/5b5b4a7f8f42089948eefdbd
http://hdl.handle.net/2183/17452

2
0
Literatura
Pedro Feijoo “A crispación é a emoción na que máis se inviste. Aos medios interésalles que teñamos un inimigo”
O escritor gañou hai uns meses o Premio Xerais con 'Ninguén contará a verdade', unha ficción ancorada na historia recente do poder político e a corrupción na que calquera pode atopar referentes reais: de Feijóo a Rueda pasando polos seus fontaneiros.
Argentina
Extrema derecha Milei recibe dos medallas en Madrid en un nuevo viaje “no oficial” sufragado con dinero público
El presidente argentino vuelve a España entre acusaciones cruzadas con el Gobierno de Sánchez, medallas de Díaz Ayuso y la extrema derecha y una concentración para denunciar la crisis social que ha desencadenado su gestión ultraliberal.
Alquiler
Alquileres Barcelona anuncia que no renovará más de 10.000 licencias de pisos turísticos
Collboni ha explicado que antes de noviembre de 2028, fecha máxima en la que caducan las licencias turísticas, se convertirán en pisos residenciales.
Opinión
Opinión La derrota de Israel y el futuro del mundo
El 7 de octubre desencadenó el estallido de la locura asesina: la crueldad y el horror ya no pueden relegarse a un espacio marginal, porque han pasado a ocupar el centro de la historia.
Personas refugiadas
Personas refugiadas 120 millones de desplazadas: cada vez más gente debe irse de su tierra, la comunidad internacional no responde
Mientras crecen los factores de expulsión que empujan a la gente a dejar su hogar, los estados fallan a la hora de atender las necesidades de las personas refugiadas, dificultando el acceso a la protección internacional.

Últimas

Comunidad El Salto
Comunidad El Salto Las cuentas de El Salto 2023-2024: cada vez más, un gran medio financiado por la gente
El Salto supera el millón de euros anuales de ingresos y aumenta su plantilla hasta llegar a las 28 personas empleadas. Todo eso con criterios éticos de financiación, funcionamiento horizontal y una cooperativa de propiedad colectiva.
Sáhara Occidental
Sahara Occidental El Sahara Occidental Ocupado, un territorio de represión sistemática
Un informe realizado por el Grupo de Trabajo sobre Derechos Humanos en los Territorios Ocupados, ACAPS y NOVACT documenta 133 casos de vulneración de derechos humanos en el Sahara Occidental ocupado por Marruecos.
Comunidad de Madrid
Análisis La trampa de Ayuso en la Ley Mbappé: no obliga a los ricos a invertir en España
La deducción del IRPF por inversiones de nuevos contribuyentes procedentes del extranjero no asegura que se genere ni un sólo empleo ni se invierta ni un sólo euro en la Comunidad de Madrid ni en el país.
Comunidad de Madrid
Sierra de Madrid Vecinos de El Boalo, Cerceda y Mataelpino marchan contra el año de gobierno ‘de la motosierra’
Más de 300 vecinos de Bocema se manifestaron contra la cancelación de numerosos servicios a la ciudadanía, tras el año de gobierno de derechas.
Crisis climática
Análisis Jugando con el clima en Bonn
Aunque muchos gobiernos puedan creer que ganan algo con sus posiciones, la realidad es que están atrapados en una versión climática del dilema del prisionero.
Más noticias
Palestina
PALESTINA Petiscos para pedir o cese do apoio da USC a Israel
A Asemblea Internacionalista do Estudantado de Compostela organiza unha xornada de portas abertas na xerencia da USC para pedir que se aproben as demandas contra o xenocidio.
El Salto Radio
El Salto Radio Señales de Humo: recopilatorio de la temporada
Ofrecemos en este último programa de la temporada un recopilatorio y resumen de lo que ha dado de si la temporada de Señales de Humo, la primera que se difunde en El Salto Radio.
Ecología
Euskal Herria La expansión del Guggenheim a Urdaibai avanza con la demolición de la histórica fábrica Dalia
Las obras para el desmantelamiento de la histórica cubertera ya están en marcha. Vecinas y asociaciones siguen luchando para detener un proyecto que, antes de las elecciones, había quedado en stand by.
Gobierno vasco
Gobierno Vasco Imanol Pradales ya es Lehendakari
La legislatura del Parlamento Vasco echa a andar con un parlamento igualitario donde el Lehendakari será un hombre y el jefe de la oposición también.

Recomendadas

Grecia
Personas refugiadas Grecia, cuando las personas con estatuto de refugiadas no acceden a ninguna protección
Procedentes del Congo y Camerún, Rosario y Virginie fueron víctimas de matrimonio forzoso, de tortura, de trata de personas con fines de explotación sexual, de la guerra. Sus historias revelan la crueldad de las políticas europeas.
Renta básica
Ingreso Mínimo Vital Resultados limitados y mucho sufrimiento: España deberá responder por el IMV ante la UE
Colectivos y personas afectadas han presentado una reclamación colectiva contra la administración por infringir la Carta Social Europea por su gestión de una prestación que, denuncian múltiples actores, tiene un alcance muy inferior al prometido.
Unión Europea
Unión Europea El giro Von der Leyen en política de fronteras y el 'modelo Ruanda'
La actual estrategia de Bruselas se basa en pagar a terceros países en África y Asia para que contengan la llegada de migrantes sin garantizar que se respeten los derechos humanos.
Migración
Fronteras Libia-Creta, la nueva ruta migratoria del Mediterráneo Oriental
Recientemente, una nueva ruta migratoria se ha dibujado en los mapas del Mediterráneo Oriental, la que une Libia con las islas griegas de Creta y Gavdos, ajenas antes al trasiego migratorio.