Política
Beiras e a vida que a morte deixa tras de si

Comecemos polo final. A frauta traveseira de Luis Soto —que leva dez meses sen saír do seu estoxo— versiona Alfonsina y el mar. A gaita de Luis Prego interpreta o himno de Galiza e centos de persoas, dentro e fóra dunha sala que quedou pequena, cantan en pé a súa letra. Non é casual que a música sexa o fío condutor desta despedida: para Beiras, a música foi unha das súas grandes paixóns. El mesmo tocou o piano ata que a forza dos seus dedos anunciou a chegada dos seus últimos días e interpretou en numerosas ocasións a propia melodía de Alfonsina.

Tras as intervencións, a música invade a sala nun momento triste e dramático, á par que ilusionante e esperanzador. É a maxia que ten a morte, incluso para quen non cre na vida despois dela: aínda que non haxa un máis alá, hai toda unha vida presente impregnada pola non-presenza dun corpo, pero nunca pola ausencia da persoa. O féretro sae mentres as mesmas persoas que, instantes antes, entoaban o hino berran: “Galiza ceibe, poder popular!”. É a viva imaxe da colectividade. Beiras fíxoo unha vez máis.

E agora viaxemos de 2026 a 1950. De semente a semente. En xaneiro daquel ano, un Beiras de apenas trece anos recibía a noticia do pasamento de Castelao en Bos Aires. Aquela perda provocou nel unha reacción visceral que o levou a entender o país e o seu compromiso con el dun xeito novo: o adeus dun referente convertíase no nacemento doutro. Hoxe xorde unha pregunta: cantas conciencias acenderá este novo adeus? Cantas deixa xa tras de si?

A xornada comezou ás 12h coa apertura de portas do Museo do Pobo Galego para acoller o velorio e permitir que a cidadanía se achegase a dar o seu adeus. Máis tarde, ás 16h, deu inicio o acto público de homenaxe, un encontro multitudinario presentado polo escritor, amigo e compañeiro de Anova Miguel Anxo Fernán-Vello. Na sala, ateigada de amigos, familiares, representantes da vida política e cultural e xente de a pé, sucedéronse as intervencións de quen compartiron vida, ideas e trincheira con Beiras: Goretti Sanmartín, Martiño Noriega, Encarna Otero, Ánxel Huete, Laura Caveiro, Gerardo Pisarello e o seu fillo Ricardo, que debuxaron o perfil do intelectual, do amigo, do mestre e do referente.

Ao inicio do acto, Fernán-Vello recoñeceu a “máxima honra” de despedir ao “mestre e amigo”. Tras el, “invisible pero non ausente”, dicía Ánxel Huete ao falar do agasallo da amizade e o seu exquisito interese polas artes e a música. A continuación, a escritora Laura Caveiro destacaba a súa “loita contra a ideoloxía da opresión”, lembrando que “quedan para nós abertos os camiños da liberdade que el abriu e polos que transitou”.

Tomou logo a palabra Encarna Otero para evocar a figura do “presidente da Galiza dun outro mundo posible”, sen esquecer a Aurichu Pereira, o seu amor, a súa compañeira, sempre no recordo e que converteu a Beiras en “amante e amado”. Sempre Aurichu. Aurichu estivo presente en todas e cada unha das intervencións.

Gerardo Pisarello nomeouno o “fillo biolóxico da Revolución de 1936”, o que loitaba mesmo sen esperanzas, e aínda así sen renderse xamais. Despois, Martiño Noriega deixou no aire unha das frases máis reveladoras: “Agora tócanos a todas e todos nós continuar polos meandros da nosa historia. Marcha paseniño o noso Comandante sen exército para unha revolución”.

A alcaldesa Goretti Sanmartín trazou unha radiografía da cidade de Santiago de Compostela a través das fotografías de Beiras. Subliñou a urxencia de que a súa obra chegue ás xeracións máis novas: “Temos a obriga de que a súa obra se difunda e divulgue por todo o mundo, é iso o máis necesario, hoxe debemos quedar coa necesidade de que poidan coñecer o seu legado”. Rematou esta radiografía da cidade no propio espazo da intervención, o Museo do Pobo Galego, afirmando que non hai mellor lugar para despidilo que ás beiras de Rosalía e Castelao.

O peche das intervencións correu a cargo dun dos seus fillos, Ricardo Beiras, quen definiu este tempo como un “tempo ruín”, marcado por un individualismo feroz que rachou o sentido da solidariedade. Recordou ao seu pai entre paisanos, labregos e mariñeiros, eludindo que a real colectividade e sentido de solidariedade de Beiras non estivo nos espazos institucionais, senón na rúa e no día a día, o lugar onde realmente se sentía cómodo.

Recuperando e mirando en retrospectiva todo este recordo e reflexión, cómpre recordar a gran reflexión de Beiras sobre loitar incluso sen esperanzas. Unha das ideas políticas que máis defendía é a necesidade de dar as batallas, aínda que parezan destinadas a perderse. Esa idea é hoxe o combustible que precisa o mundo. Nun contexto marcado pola desmotivación, a desconfianza e o desacougo coa clase política —especialmente entre as novas xeracións—, a tenacidade de librar batallas que mesmo vemos perdidas é o único camiño que nos pode levar a vencer.

Mentres no Museo do Pobo Galego se celebra a homenaxe, a escasos metros a praza do Obradoiro continúa ateigada polas tendas da Acampada pola Vivenda que xa levan máis dunha semana. Alí, onde cada tarde se organizan obradoiros e asembleas, encárnanse esas batallas ás que se refería o propio Beiras. Fronte ao clima político adverso, o auxe da extrema dereita, as violencias institucionais e as mortes como a de Maricarmen, o legado de Beiras é preciso e urxente e interpélanos a non rendernos. Continuar a loita xa é, en si mesma, unha vitoria.