Memoria histórica
As illas de San Simón e Santo Antón, declaradas Lugar de Memoria Democrática

O Consello de Ministros deu este venres un paso simbólico para Galiza: as illas de San Simón e Santo Antón, na ría de Vigo, xa contan oficialmente coa distinción de Lugar de Memoria Democrática.

A decisión, recollida nunha resolución publicada no BOE, ampárase na Lei de Memoria Democrática de 2022 e afecta á totalidade do territorio insular, situado fronte a Cesantes, no concello de Redondela.

De campo de concentración a símbolo de reparación

Durante a Guerra Civil e os primeiros anos do franquismo, estas illas convertéronse nun campo de concentración baixo control dos sublevados. Desde outubro de 1936, San Simón funcionou como colonia penitenciaria e campo de concentración: primeiro acolleu a presos republicanos de Pontevedra e do resto de Galiza e máis tarde a reclusos chegados doutros lugares, sobre todo de Asturias.

O centro permaneceu activo ata marzo de 1943. Polas súas celas pasaron máis de 5.600 persoas e o número de presos simultáneos nunca superou os 2.000. O hacinamento, a escaseza de alimentos e as duras condicións de vida propias dun campo de concentración traducíronse nunha mortalidade alarmante: os rexistros posteriores documentaron máis de 500 falecementos, sen contar as vítimas de fusilamentos e execucións extraxudiciais.

O outro lado da historia: a solidariedade das “madriñas”

Non todo foi represión. A declaración tamén quere poñer en valor a rede de apoio que xurdiu arredor do campo de concentración, protagonizada polas mulleres de Cesantes, coñecidas popularmente como as “madriñas”. Estas veciñas organizáronse para facer chegar comida e roupa aos presos, ademais de serviren de ponte coas súas familias, nun xesto de humanidade en pleno contexto de represión.

Que cambia a partir de agora

O espazo seguirá tendo o uso que ten na actualidade, sempre que sexa compatible con preservar a memoria do ocorrido neste antigo campo de concentración e cos principios de verdade, xustiza e reparación cara ás vítimas.

Entre as medidas previstas, o Goberno prevé instalar placas e paneis explicativos, desenvolver contidos audiovisuais e dixitais, e sumar ao portal da Secretaría de Estado de Memoria Democrática información xeolocalizada, fotografías e materiais audiovisuais sobre as illas. A idea é integrar ademais San Simón e Santo Antón en circuítos internacionais dedicados á memoria democrática.