Centro Galego Habana 1
O edificio construiuse para albergar o Centro Gallego, e agora é sede do Ballet Nacional de Cuba. Pablo Santiago

América Latina
A Galiza riquiña… e colonial

Alén da diáspora e do imaxinario heroico construído polos nosos literatos, existe unha fonda lóxica colonial en parte da migración galega en América Latina. Esta é unha crónica de dúas visitas aos centros galegos de Ciudad de México e La Habana.
Pablo Santiago
14 oct 2022 07:21

Vendéronlle os bois,
vendéronlle as vacas,
o pote do caldo
i a manta da cama.
Vendéronlle o carro
i as leiras que tiña,
deixárono soio,
coa roupa vestida.
«María, eu son mozo,
pedir non me é dado,
eu vou polo mundo
pra ver de ganalo.
Galicia está probe,
i á Habana me vou...
¡Adios, adios, prendas
do meu corazón!»

¡Pra a Habana! Follas Novas, 1880. Rosalía de Castro

Moitas de nós tivemos unha familiar limpando en París, servindo en Sitges ou facendo pan no Uruguai. Persoas iguais que as que morren esquecidas no deserto na procura dun futuro. O noso relato case sempre fica aí, nesa cultura do esforzo que a literatura rexistrou e entre todas quixemos lembrar. Se “fixo cartos”, a cousa foi ben. Cando non, “pobriña”.

Pero destas migracións xurdiron tantas experiencias como persoas marcharon, agardaron ou viviron. Desde as mulleres disque ‘liberadas’ do franquismo ata aquela frase de Urbano Feijóo en Cuba: “Un galego fai o mesmo traballo que dous negros polo prezo dun escravo”. Visitar La Habana ou Ciudad de México supón bater con esas historias. Castelao. Avión. Láncara. María e o mozo.

As praias de Galiza en Cuba

A primeira experiencia comeza no centro de La Habana, nun edificio xigante pegado ao Capitolio. O Centro Gallego foi unha encarga de parte da migración galega a principios do século XX: mercaron os terreos, demoleron o teatro que alí había e levantaron unha mole para o encontro e gozo das sociedades galegas da época.

Centro Galego 3
Paul Belau deseñou o edificio, construido entre 1907 e 1915 pola empresa Purdy & Henderson. Pablo Santiago
“Antes los gallegos teníamos playas privadas, pistas de tenis”

Nada máis entrar, son visibles varios escudos galegos de diferentes tamaños, bandeiras e símbolos. Orense. La Coruña. Escaleiras que semellan plastilina. Portas que se abren ofrecendo uns CUC e botando man da nosa branquitude: “Venimos de Galicia y nos gustaría ver el Centro Gallego”.

O Centro ocupa só unha pequena parte do edificio, pero a simboloxía está presente en cada parede. Dentro do despacho das responsables, chaman a atención as bandeiras de Cuba, do Reino de España e de Galiza. Con todo, o que máis destaca é un gran busto do ex presidente e dirixente fascista Fraga Iribarne. “Estuvo aquí muchas veces, hizo mucho por nosotros”, cóntannos cun claro ton de agradecemento. Interesámonos polo edificio, pola emigración do exilio, polo himno galego alí gardado. As seguintes respostas confirman o desastre: “Antes los gallegos teníamos playas privadas, pistas de tenis”. Fáisenos saber tamén que o edificio tiña salóns de baile, restaurantes, un casino e salas de xogo. Repítese, verbalizada de diferentes xeitos, a mesma idea: “Antes teníamos mucho poder”. Niso chegou Fidel, pero a pregunta sobre ese tema xa fora de facto contestada.

Insistimos educadamente na cuestión do exilio, mencionando a Castelao e a diáspora, pero sen aínda saber como, dun caixón sae unha carta manuscrita de Francisco Franco. A situación é máis tensa que o busto de Fraga, que nos mira fixamente desde atrás. Rodeadas, escapamos sen ver o “Himno regional de Galicia” orixinal que alí se garda. Antes de marchar, tentan vendernos puros. “No, gracias. Vamos con prisa”.

centro galego 4 cuba
O edificio está xusto ao lado do Capitolio Nacional. Pablo Santiago

Seguimos vendo o teatro, sentindo a vergoña dunha ‘galeguidade’ que non compartimos. Malia todo, emociona visitar o teatro, ver as fotos das sociedades de tantas aldeas galegas, imaxinar as vidas e as ausencias, pensar na loita forzada e lonxana. Pero doe a vergoña, o racismo, a nostalxia das colonias españolas presente noutras galegas. E na cabeza, dúas palabras: “Mucho poder”.

Ao marchar, e malia a todo, agradecemos a visita. Como nos lembrou repetidamente a persoa responsable, o agradecemento real consiste en dar “un par de pesos a la secretaria”. Por erro, dámosllos a unha policía cubana que, educadamente, agradece.

A ‘galeguidade’

No Centro Gallego de México, as instalacións son moi diferentes: un edificio céntrico e un club deportivo de 115.000 metros cadrados, na demarcación de Iztapalapa. Estes terreos foron mercados por un grupo de galegos en 1979, que nos seguintes anos foron mellorando as instalacións: subministro de auga, construción de restaurantes e pavillóns e mesmo unhas palapas de palma feitas grazas á contribución do General Felipe Astorga e Carlos Slim.

As únicas mexicanas son as mulleres que limpan e os xardineiros que cortan os setos. Alí só poden entrar os galegos e as súas familias. O resto de persoas mexicanas teñen prohibida a entrada.
Centro galego México
O club galego ten dous campos de fútbol, sete pistas de tenis, salón de eventos, restaurantes, aquapark, entre outras moitas instalacións. Pablo Santiago

Dentro, as únicas persoas mexicanas son as mulleres que limpan e os xardineiros que cortan os setos. Alí só poden entrar os galegos e as súas familias. O resto de mexicanas teñen prohibida a entrada. Para desfrutar das instalacións hai dous requerimentos: pagar unha cota anual, inaccesible para as familias de clase traballadora; e ser galego ou galega. Para demostralo, co carné non chega. “Tamén a partida de nacimiento”, explican.

Cun trato realmente amable, contan o funcionamento do club: todos os domingos chega xente galega de todo o país, non só da capital, reuníndose unhas 400 persoas. Todas elas, familias de clase alta que levan moito tempo vivindo en México e, na súa maioría, da provincia de Ourense, nomeadamente de Avión. Ao preguntar se deixarían pasar a Carlos Slim, xa que non é galego, a resposta é clara: “Non”, o que xera en min unha sensación contraditoria.

Centro galego México 2
Está en Iztapalapa (CDMX), unha das demarcacións de todo o país con máis densidade de poboación. Pablo Santiago

Trala visita polas instalacións -do tamaño de dez veces a praza de María Pita- reparo nun busto do rey español Juan Carlos I, que preside unha morea de placas conmemorativas de visitas institucionais do goberno galego. Agradecido pola amabilidade do persoal, levo como obsequio un CD e un exemplar da revista do Centro, patrocinada pola Xunta. “Si quieres, ven el domingo, que vienen muchos gallegos”.

Centro galego México 4
En Cuba, Franco preside o Centro Galego; en México, Juan Carlos I. Pablo Santiago

Ao saír, no camión ata o metro de Tasqueña, boto un ollo aos artigos da revista. El método Avión para lograr “la riqueza y el éxito personal”. A “pedida de la Madrina” (como a ‘puesta de largo’ en Pontevedra). Un artigo no que mencionan ao Generalísimo e outros nos que cunha sinxela búsqueda en Google, confirmo que foron escritos por onvres que promoven a ‘ideoloxía de xénero’ e lucen fotos con Feijóo nos seus perfís.

E lembro a visita a Cuba. A mesma vergoña. Nin bois, nin vacas, nin caldo. España, Galicia; que máis ten? Simplemente, é unha cuestión de poder.

Mucho poder.
Mucho poder.
Mucho poder.

Centro Galego 2
Tan só empregan dúas salas como Centro Gallego, pero hai simboloxía galega en todo o teatro. Pablo Santiago

.

Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra na túa conta.

Relacionadas

Literatura
Pedro Feijoo “A crispación é a emoción na que máis se inviste. Aos medios interésalles que teñamos un inimigo”
O escritor gañou hai uns meses o Premio Xerais con 'Ninguén contará a verdade', unha ficción ancorada na historia recente do poder político e a corrupción na que calquera pode atopar referentes reais: de Feijóo a Rueda pasando polos seus fontaneiros.
Turismo
Vivenda As vivendas turísticas dispáranse en Galiza: multiplican por 20 a súa presencia nas cidades só dende 2017
A Coruña e Vigo, ambas gobernadas polo PSOE, son as cidades con maior incremento neste tipo de negocios turísticos na última década. A normativa máis restritiva, a de Santiago de Compostela, logrou manter controlada a súa presenza.
Laboral
Laboral A Garda Civil desaloxa as traballadoras que se encerraron en Inditex pola negociación do seu convenio
As delegadas do sindicato CIG, maioritario na Coruña, reclamaban desde o venres que a multinacional de Amancio Ortega cumprise o compromiso de negociar a nivel provincial. Este luns foron denunciadas pola empresa.
chascarraschas
chascarraschas
14/10/2022 19:15

Xa che digo!! Mucho poder vs Maloserá; ser galego é unha contradición por si mesma. Tentar saír da inorancia, a probeza e das poutas dos caciques locais, trabalhar duro pra rematar sendo os mesmos caciques aínda que fora da terrinha. Naide é profeta na súa terra.

0
0
Literatura
Pedro Feijoo “A crispación é a emoción na que máis se inviste. Aos medios interésalles que teñamos un inimigo”
O escritor gañou hai uns meses o Premio Xerais con 'Ninguén contará a verdade', unha ficción ancorada na historia recente do poder político e a corrupción na que calquera pode atopar referentes reais: de Feijóo a Rueda pasando polos seus fontaneiros.
Argentina
Extrema derecha Milei recibe dos medallas en Madrid en un nuevo viaje “no oficial” sufragado con dinero público
El presidente argentino vuelve a España entre acusaciones cruzadas con el Gobierno de Sánchez, medallas de Díaz Ayuso y la extrema derecha y una concentración para denunciar la crisis social que ha desencadenado su gestión ultraliberal.
Alquiler
Alquileres Barcelona anuncia que no renovará más de 10.000 licencias de pisos turísticos
Collboni ha explicado que antes de noviembre de 2028, fecha máxima en la que caducan las licencias turísticas, se convertirán en pisos residenciales.
Opinión
Opinión La derrota de Israel y el futuro del mundo
El 7 de octubre desencadenó el estallido de la locura asesina: la crueldad y el horror ya no pueden relegarse a un espacio marginal, porque han pasado a ocupar el centro de la historia.
Personas refugiadas
Personas refugiadas 120 millones de desplazadas: cada vez más gente debe irse de su tierra, la comunidad internacional no responde
Mientras crecen los factores de expulsión que empujan a la gente a dejar su hogar, los estados fallan a la hora de atender las necesidades de las personas refugiadas, dificultando el acceso a la protección internacional.

Últimas

Comunidad El Salto
Comunidad El Salto Las cuentas de El Salto 2023-2024: cada vez más, un gran medio financiado por la gente
El Salto supera el millón de euros anuales de ingresos y aumenta su plantilla hasta llegar a las 28 personas empleadas. Todo eso con criterios éticos de financiación, funcionamiento horizontal y una cooperativa de propiedad colectiva.
Sáhara Occidental
Sahara Occidental El Sahara Occidental Ocupado, un territorio de represión sistemática
Un informe realizado por el Grupo de Trabajo sobre Derechos Humanos en los Territorios Ocupados, ACAPS y NOVACT documenta 133 casos de vulneración de derechos humanos en el Sahara Occidental ocupado por Marruecos.
Comunidad de Madrid
Análisis La trampa de Ayuso en la Ley Mbappé: no obliga a los ricos a invertir en España
La deducción del IRPF por inversiones de nuevos contribuyentes procedentes del extranjero no asegura que se genere ni un sólo empleo ni se invierta ni un sólo euro en la Comunidad de Madrid ni en el país.
Comunidad de Madrid
Sierra de Madrid Vecinos de El Boalo, Cerceda y Mataelpino marchan contra el año de gobierno ‘de la motosierra’
Más de 300 vecinos de Bocema se manifestaron contra la cancelación de numerosos servicios a la ciudadanía, tras el año de gobierno de derechas.
Crisis climática
Análisis Jugando con el clima en Bonn
Aunque muchos gobiernos puedan creer que ganan algo con sus posiciones, la realidad es que están atrapados en una versión climática del dilema del prisionero.
Más noticias
Palestina
PALESTINA Petiscos para pedir o cese do apoio da USC a Israel
A Asemblea Internacionalista do Estudantado de Compostela organiza unha xornada de portas abertas na xerencia da USC para pedir que se aproben as demandas contra o xenocidio.
El Salto Radio
El Salto Radio Señales de Humo: recopilatorio de la temporada
Ofrecemos en este último programa de la temporada un recopilatorio y resumen de lo que ha dado de si la temporada de Señales de Humo, la primera que se difunde en El Salto Radio.
Ecología
Euskal Herria La expansión del Guggenheim a Urdaibai avanza con la demolición de la histórica fábrica Dalia
Las obras para el desmantelamiento de la histórica cubertera ya están en marcha. Vecinas y asociaciones siguen luchando para detener un proyecto que, antes de las elecciones, había quedado en stand by.
Gobierno vasco
Gobierno Vasco Imanol Pradales ya es Lehendakari
La legislatura del Parlamento Vasco echa a andar con un parlamento igualitario donde el Lehendakari será un hombre y el jefe de la oposición también.

Recomendadas

Grecia
Personas refugiadas Grecia, cuando las personas con estatuto de refugiadas no acceden a ninguna protección
Procedentes del Congo y Camerún, Rosario y Virginie fueron víctimas de matrimonio forzoso, de tortura, de trata de personas con fines de explotación sexual, de la guerra. Sus historias revelan la crueldad de las políticas europeas.
Renta básica
Ingreso Mínimo Vital Resultados limitados y mucho sufrimiento: España deberá responder por el IMV ante la UE
Colectivos y personas afectadas han presentado una reclamación colectiva contra la administración por infringir la Carta Social Europea por su gestión de una prestación que, denuncian múltiples actores, tiene un alcance muy inferior al prometido.
Unión Europea
Unión Europea El giro Von der Leyen en política de fronteras y el 'modelo Ruanda'
La actual estrategia de Bruselas se basa en pagar a terceros países en África y Asia para que contengan la llegada de migrantes sin garantizar que se respeten los derechos humanos.
Migración
Fronteras Libia-Creta, la nueva ruta migratoria del Mediterráneo Oriental
Recientemente, una nueva ruta migratoria se ha dibujado en los mapas del Mediterráneo Oriental, la que une Libia con las islas griegas de Creta y Gavdos, ajenas antes al trasiego migratorio.