O prelo
O infinito nun xunco: vivirmos no relato

Irene Vallejo lévanos pola fantástica viaxe da historia do libro, esa historia colectiva e sen fronteiras que comezou hai máis de 30 séculos e que non remata nunca.
29 may 2021 10:00

Cantos séculos, cantas mans, cantas mentes e cantos sacrificios foron precisos para que puidésemos coller un libro, para que hoxe o vexamos como un obxecto máis e non o que noutrora foi: un luxo cobizado por monarcas, o motivo de empresas mortais e o único xeito de deixar para o futuro unha testemuña dos que foron logo silenciados.

A historia dos libros é moito máis cá historia que aprendemos sobre as diferentes formas que tomou, a evolución dos materiais que se usaban para a súa escritura e a invención do prelo. É máis que datas e nomes. É a historia das revolucións, das perdas, dos anhelos, das utopías humanas: é a epopea da nosa especie. Cada libro que existe hoxe é a herdanza directa dun milleiro de persoas de todo o mundo ás que lles foi a vida no ímpeto de transmitir e legar relatos.

Irene Vallejo (Zaragoza 1979) é doutora en filoloxía clásica. Colabora con medios como El País ou o Heraldo de Aragón con textos de divulgación da literatura clásica. Ademais da investigación filolóxica, é escritora de ficción e de ensaio. Conta con varias novelas publicadas e premiadas, mais foi o seu ensaio O infinito nun xunco, a obra que irrompeu con forza no mercado literario até o punto de conseguir máis de seis edicións do texto en menos dun ano de ser publicado. Este libro, entre moitos outros certames, gañou o Premio Nacional de Ensayo no 2020. En galego, foi publicado por Edicións Xerais na súa colección de ensaio. A tradución estivo a cargo de María López Suárez, experta en filoloxía galega.

En O infinito nun xunco, a autora relata os 30 séculos da historia do libro como se dunha fábula se tratase e nós, as lectoras, lémola coa mesma ansiedade e afán coa que lemos unha historia de aventuras. Mais o libro non é valioso só por ser unha proeza en termos narrativos, senón que Irene Vallejo axúdanos a entender por que a literatura é tan importante na nosas vidas: é o refuxio da nosa fráxil memoria, a reafirmación da nosa identidade, o compás cara á utopía; é o vínculo co noso pasado e co noso futuro, sitúanos no tempo presente e axúdannos a atravesalo. Nese sentido, con O infinito nun xunco, Irene Vallejo humaniza a historia, sácala tanto da repisa empoada, coma da vitrina de cristal, e ofrécenola con humildade. 

“Na Francia de 1973, a Asemblea Nacional revolucionaria confiscoulle á monarquía o palacio do Louvre con todas as súas obras de arte para convertelo nun museo. Foi un novo símbolo radical. Os revolucionarios querían abolir a idea de que o pasado era propiedade dunha soa clase social. A revolución francesa expropioulles a historia aos aristócratas (...) Escóndese aquí un atractivo paradoxo: que todos poidamos amar o pasado é un feito profundamente revolucionario”. 

O ensaio está dividido en dous partes: «Grecia imaxina o futuro» e «Os camiños de Roma». A pesar de que, en xeral, a autora vai reconstruíndo a historia de xeito cronolóxico, na realidade, desde o primeiro momento, xustapón tempos e espazos. Por exemplo, para  lograr transmitirnos o afán de Alexandre Magno por querer crear a súa propia lenda, Vallejo toma fragmentos do diálogo que manteñen Sam e Frodo en As dous torres da saga de O señor dos aneis, diálogo que, ademais de remitirnos a Magno, como suxire a autora, resoa no fondo do noso propio e humano espírito.

“Pregúntome se algunha vez nos incluirán en cancións ou lendas. Xa sei que estamos vivindo nunha lenda, pero refírome a se nos poñerán en palabras relatadas a carón do lume oi lidas nun gran libro con letras vermellas e negras, dentro de moitos anos. E a xente dirá: si é un dos meus contos favoritos”.

Do mesmo xeito, Irene Vallejo afástase do cadrado que pode ser o ensaio en termos de xénero e o seu texto reivindica e corporiza o seu carácter libre, onde a liberdade significa saltar con gracia entre os datos históricos, debates intelectuais actuais, lendas milenarias e a experiencia persoal e subxectiva da autora, a súa propia relación cos libros.

“Durante os anos humillantes [do acoso escolar], ademais da miña familia, axudáronme catro persoas que nunca vin: Robert Louis, Michael, Jack, Joseph. Máis adiante descubriría que son máis coñecidos polos seus apelidos: Stevenson, Ende, London e Conrad. Grazas a eles aprendín que o meu mundo é só un dos moitos mundos simultáneos que existen, incluídos os imaxinarios. Grazas a eles descubrín que podía almacenar fantasías acolledoras e gardalas no meu cuarto interior para buscar abeiro cando alí fóra aumentase a sarabia. Esa revelación cambiou a miña vida”.

Pois O infinito nun xunco non conta a historia de xeito morno, impasible nin formal. Non. As palabras da autora emanan a súa paixón, transmítenola, contáxianola. Non se limita a dar nomes, citar textos. O seu libro está atravesado pola imaxinación: recrea escenarios, acende as nosas mentes e logra acurtar a distancia entre nós e a xente que nos precedeu hai miles de anos. Irene Vallejo fai que nos sintamos -porque o somos- herdeiros directos dunha gran tradición que seguimos construíndo con cada libro que lemos, con cada palabra que escribimos.

Ademais, a autora aproveita o relato do pasado para explicarnos varias cousas do noso presente. A historia lo libro dá conta, de xeito paralelo a moitas outras cuestións, de como se concretou Europa como unha unidade, como unha identidade colectiva. Con todo, e como se podería esperar desde que se le o índice do libro, O infinito nun xunco limítase a contar a historia do libro do continente europeo. Asia e o Medio Oriente só son mencionados en termos pasados. Aínda así, a propia autora recoñece esa limitación e deixa claro que a historia da transmisión literaria é moito máis ampla e o continente europeo non é o centro da arte nin o berce da literatura.

“Sen traducións, seríamos outros. O noso antigo hábito de traducir tendeu pontes, amalgamou ideas, orixinou unha conversa polifónica infinita e protexeunos dos peores perigos do nos chauvinismo aldeán, ensinándonos que a nosa lingua é unha máis -e, en realidade, máis dunha-.”

Así este monumental ensaio exsuda amor polos libros, que se pode traducir como o amor e fe pola humanidade. Pois, como ela mesma di na súa derradeira publicación: Manifiesto pola lectura, “custodiar as palabras significa tamén custodiarnos e velar polo mañá, fronte ás incesantes ameazas do tempo, a morte e o silencio”.

O infinito nun xunco é, sen dúbida, unha das publicacións máis relevantes e emocionantes dos últimos anos. 

Informar de un error
Es necesario tener cuenta y acceder a ella para poder hacer envíos. Regístrate. Entra na túa conta.

Relacionadas

Opinión
Opinión Sobre la guerra y la paz
Parece que los alemanes y el resto de europeos no aprenden con la historia que ellos mismos han protagonizado en los últimos 400 años. Ni siquiera con la historia del siglo XX, tan inmediatamente próxima y tan inmensamente trágica.
Historia
El Salto Radio Comunismo y prehistoria
Más hallazgos de sociedades complejas que no era oligárquicas
1 de mayo
1 de mayo Primero de Mayo: contra el militarismo y por la paz universal
Europa reaviva su deriva militarista. Como en 1914, el movimiento obrero se enfrenta al dilema de sumarse al consenso bélico o alzar la voz por la paz.
Galicia
Galicia A Xunta aprobou a celulosa de Altri argumentando que a súa cheminea de 75 metros sería “icónica”
O Informe de Patrimonio Cultural, favorable á multinacional, emitiuse con base en dúas encargas externas, contratadas e pagadas pola empresa ao ex presidente e ao actual tesoureiro de Icomos-España.
Alemania
Alemania Friedrich Merz es elegido canciller alemán por la gran coalición tras una jornada de suspense
El nuevo canciller alemán supera una votación extraordinaria tras un sonoro fracaso en su primer intento. Los conservadores gobernarán con el partido socialdemócrata.
Israel
Israel Netanyahu acelera los planes de ocupación total de una Gaza diezmada por el hambre
El ejército israelí quiere movilizar a 30.000 reservistas para una nueva expansión de la ofensiva sobre Gaza. Las organizaciones dependientes de la ONU alertan de la hambruna y las enfermedades en un enclave en el que escasea el agua potable.

Últimas

Comunidad de Madrid
Comunidad de Madrid Madres organizadas contra los arrancamientos piden una reunión con Infancia
Pamela L.C. ve a su bebé dos horas a la semana después de que se lo retiraran dos días después de su nacimiento. Ella y otras madres han decidido organizarse para pedir medidas que frenen los arrancamientos.
Madrid
Madrid Sareb amenaza con desahuciar el centro social La Animosa, en Hortaleza
Los colectivos que participan del centro social okupado, y que han dado vida a este espacio durante los últimos cuatro años, convocan a defender su permanencia aunque se ha retrasado la fecha de desalojo hasta el 26 de mayo.
Opinión
Opinión España ya roza el 2,5% en gasto militar
Según el autor, investigador del Centre Delàs, el gasto militar real del Estado español será de 40.457 millones de euros y representará respecto al PIB el 2,48%. A esto se sumarán las inversiones comprometidas en programas de armamento.
Comunidad de Madrid
Universidad pública El alumnado de la UNED denuncia el “modelo antipedagógico” tras la supresión de tutorías presenciales
El proceso de eliminación de clases se remonta a 2008, aunque ha sido este año, con el nombramiento Claudia Sevilla como directora de centros asociados de Madrid, cuando el gobierno de Ayuso “ha pisado el acelerador”.
Opinión
Opinión El rentismo es racismo
La posición de las personas migrantes y racializadas en el conflicto del alquiler nos coloca como sujetos esenciales e imprescindibles en la lucha por la vivienda.

Recomendadas

Laboral
Laboral Coidar sen dereitos: a loita das traballadoras nas residencias privadas de Galiza
Sen tempo nin medios para ofrecer uns coidados axeitados, alertan dunha situación insostible nos centros e denuncian a privatización dun servizo a costa do benestar das persoas maiores e dependentes.
Alemania
Alemania Ines Schwerdtner: “Los conservadores tienen esta estrategia de normalizar la AfD, pero eso ha salido muy mal”
De profesión periodista, Ines Schwerdtner ha sido una de las responsables del ascenso de Die Linke, un partido que pasó de no aparecer en las encuestas a superar el 8% en las elecciones de febrero.